Μιλώντας στην Αθηνά για το χάος και την πολυπλοκότητα

Χάος Εξώφυλλο

Ήταν άνοιξη του 2016. Με τον Τάσο Μπούντη, φίλο παλιό από τα σχολικά μας χρόνια, ομότιμο καθηγητή σήμερα του Πανεπιστημίου της Πάτρας, αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών και καθηγητή στο Πανεπιστήμιο της Αστάνα, επιστρέφαμε από τη Μαθηματική Εβδομάδα στη Θεσσαλονίκη. Δε θυμάμαι αν η ιδέα ήταν δική του ή δική μου: να γράψουμε μαζί ένα βιβλίο. Με τον ενθουσιασμό που κουβαλάει μαζί της μια νέα ιδέα, δόθηκαν οι αμοιβαίες υποσχέσεις κι έγιναν τα πρώτα σκαριφήματα εκεί, μέσα στον προαστιακό από αεροδρόμιο προς Αθήνα. Χαιρετηθήκαμε – ο Τάσος συνέχισε για Πάτρα – χωρίς να είμαστε και πολύ βέβαιοι ότι αυτή η κουβέντα του τραίνου θα είχε συνέχεια. Να όμως που δυο μήνες μετά, λίγο πριν τις καλοκαιρινές διακοπές επανήλθαμε και οι δυο με εκτενή σχέδια, προτάσεις για το τι πρέπει να μπει και τι όχι, συζητήσεις για το επίπεδο δυσκολίας, τα προαπαιτούμενα, το ξεκαθάρισμα του σε ποιον απευθυνόμαστε κλπ. κλπ…

Ε 62

Όταν θέλεις να γράψεις ένα βιβλίο μαθηματικών που να απευθύνεται στο ευρύ κοινό, οι ισορροπίες είναι πολύ δύσκολες. Να περιλάβεις όλα όσα είναι σημαντικά, να μην το φορτώσεις όμως με πράγματα που να το καθιστούν δυσνόητο, να είναι εύληπτο αλλά όχι παιδαριώδες, ουσιαστικό αλλά όχι απαγορευτικό. Αρχίσαμε να ανταλλάσσουμε κεφάλαια, να κόβουμε, να ράβουμε, να διαφωνούμε και να συμφωνούμε. Να πούμε πώς η θεωρία του χάους βοηθά να προλάβουμε μια επιληπτική κρίση, κι αν το πούμε σε πόσο βάθος να φτάσουμε; Να μιλήσουμε για τα φράκταλ στα κινηματογραφικά εφέ – και βέβαια να μιλήσουμε. Για το κυκλοφορικό σύστημα, για τα μοντέλα ανάπτυξης του πληθυσμού, για τη συμπίεση των εικόνων; Μπορούμε ν’ αφήσουμε απ’ έξω τους παράξενους ελκυστές; Φυσικά και δε μπορούμε – όμως είναι δύσκολη έννοια, θα μπορέσουμε να τη δώσουμε με απλά λόγια; Κεφάλαια γράφονταν κι ύστερα καταδικάζονταν σε θάνατο ή σε ακρωτηριασμό. Η συζήτηση γινόταν πια κυρίως μέσω e-mail μια και ο Τάσος βρισκόταν στο Πανεπιστήμιο της Αστάνα. Με πόση λαχτάρα περίμενα τα κεφάλαιά του μαζί με τις παρατηρήσεις του στα δικά μου…

Ε 55

Μ’ αυτά και μ’ αυτά Ιούνιο του 2017 το βιβλίο ήταν έτοιμο! Οι εκδόσεις Πατάκη δέχτηκαν να το φιλοξενήσουν στην πετυχημένη τους σειρά «Μιλώντας…» και είμαστε και οι δυο ευγνώμονες γι’ αυτό. Από τη Δευτέρα 18 Δεκεμβρίου το «Μιλώντας στην Αθηνά για το χάος και την πολυπλοκότητα» βρίσκεται πια στα βιβλιοπωλεία, μ’ ένα ωραίο εξώφυλλο που δημιούργησε η Αθηνά Μπούντη.

Πιο κάτω παραθέτω το οπισθόφυλλο του βιβλίου, που το κοσμεί ένας υπέροχος, ανάγλυφος παράξενος ελκυστής:

Μια ξαφνική, απροσδόκητη βροχή ματαιώνει τα εκδρομικά σχέδια της Αθηνάς, κλονίζοντας την εμπιστοσύνη της προς τα μετεωρολογικά δελτία. Ο κύριος Αρχιμήδης, γείτονάς της, καθηγητής μαθηματικών στο Πανεπιστήμιο, αναλαμβάνει να της εξηγήσει τις δυσκολίες στην πρόγνωση του καιρού εντάσσοντας το κλίμα σε μια γενικότερη κατηγορία φαινομένων που χαρακτηρίζονται ως χαοτικά. Εγκαινιάζεται έτσι μια σειρά συναντήσεων στη διάρκεια των οποίων η νεαρή μαθήτρια μυείται στα μυστικά της πολυπλοκότητας, ενός σχετικά νέου γνωστικού αντικειμένου που συνδυάζει τα μαθηματικά με τις φυσικές και κοινωνικές επιστήμες σε μια προσπάθεια να ερμηνεύσει φαινόμενα που η παραδοσιακή σοφία δυσκολεύεται να διερευνήσει. Κουβεντιάζοντας με τον ηλικιωμένο καθηγητή, η Αθηνά και οι φίλες της θα έρθουν σε επαφή με έννοιες όπως η αυτοομοιότητα, τα φράκταλ, οι κλασματικές διαστάσεις, οι παράξενοι ελκυστές και θα καταλάβουν πώς όλα αυτά εμπλέκονται στη λειτουργία του σώματός μας, στην ανάπτυξη των φυτών, στο σχηματισμό των ακτογραμμών, στη μορφή των νεφών. Θα διαπιστώσουν πώς εξωτικά ονόματα όπως το σύνολο Mandelbrot, η χιονονιφάδα von Koch, η καμπύλη του Hilbert και η σκόνη του Cantor δεν αντιπροσωπεύουν μόνο σχήματα απαράμιλλης αισθητικής αλλά σχετίζονται με τη συμπίεση, τη διάδοση και τη βελτίωση των εικόνων, με τη δημιουργία κινηματογραφικών εφέ, μέχρι και με την πρόληψη σοβαρών ασθενειών.

butterfly

06-anna-2

Published in: on 12 Οκτωβρίου, 2016 at 22:48  Σχολιάστε  
Tags: , ,

Ανακοίνωση – Μάιος 2015 #1

2014-09-10 - Milondas stin Anna gia ta MathimatikaΤο βιβλίο μου Μιλώντας στην Άννα για τα μαθηματικά, είναι υποψήφιο στην βραχεία λίστα για το βραβείο βιβλίου του Public. Αν θέλετε να το ψηφίσετε μπορείτε να πάτε σε αυτή τη διεύθυνση. Πηγαίνετε απλά στην κατηγορία «Δοκίμιο – Μελέτη – Βιογραφία – Μαρτυρία». και το κλικάρετε.

Ανακοίνωση – Νοέμβριος 2014 #1

2014-11-14 - Milondas stin Anna gia ta MAthimatikaΤην Παρασκευή, 14 Νοεμβρίου και ώρα 19:00 το βράδυ, στη λέσχη του Συλλόγου Αποφοίτων του Κολεγίου Αθηνών (Στεφάνου Δέλτα 15, Ψυχικό) έξι παλιοί μου μαθητές θα παρουσιάσουν το βιβλίο μου, Μιλώντας στην Άννα για τα μαθηματικά.

Ανακοίνωση – Οκτώβριος 2014 #1

2014-09-10 - Milondas stin Anna gia ta MathimatikaΜόλις κυκλοφόρησε το βιβλίο μου «Μιλώντας στην Άννα για τα μαθηματικά» από τις εκδόσεις Πατάκη.

Όλα ξεκίνησαν όταν η οικογένεια της Άννας εγκαταστάθηκε για το καλοκαίρι δίπλα στο εξοχικό ενός παλαίµαχου µαθηµατικού. Η Άννα ήταν από εκείνα τα παιδιά που η αγαπηµένη τους λέξη είναι το «γιατί;» κι ο νέος της γείτονας αρεσκόταν όχι µόνο να απαντά στις ερωτήσεις, αλλά και να γεννά µε κάθε του απά­ντηση µια νέα ερώτηση.

Ξεκίνησαν µετρώντας τους στήµονες στο άνθος του ηλιοτροπίου και προσπαθώντας να εξηγήσουν τις χαρακιές σε κάποια προϊστορικά κόκαλα. Κουβέντα στην κουβέντα, το ένα καλοκαίρι ύστερα από τ’ άλλο, οι δυο καινούριοι φίλοι διαβαίνουν ολόκληρη τη διαδροµή που ξεκινά από την πρωτόγονη αρίθµηση και την πρακτική γεωµετρία και φτάνει, περνώντας από τις διαδοχικές γενικεύσεις της έννοιας του αριθµού και τις απανωτές προκλήσεις όλο και πιο περίπλοκων σχηµάτων, στα σηµερινά ανοιχτά προβλήµατα των θεωρητικών και των εφαρµοσµένων µαθηµατικών.

Μέσα από τους διαλόγους της ανήσυχης έφηβης και του περιστασιακού της µέντορα, ο αναγνώστης θα ταξιδέψει στον µαγικό και τόσο παρεξηγηµένο κόσµο των µαθηµατικών γνωρίζοντας τόσο τη γοητεία της θεωρητικής έρευνας όσο και τις εντυπωσιακές εφαρµογές των µαθηµατικών σε κάθε πτυχή της καθηµερινότητάς µας. Κι όταν, έχοντας τελειώσει τις σπουδές της, η Άννα θα βρίσκεται πια σε αναζήτηση ενός θέµατος για το διδακτορικό της, θ’ αναλάβει η ίδια τον ρόλο του µέντορα, για να µας ξεναγήσει σε µερικές από τις περιοχές της σύγχρονης, ζωντανής µαθηµατικής έρευνας.

Ανακοίνωση – Μαρτιος 2014 #1

2014-03-29 - Diavazondas ton Efkleidi - Cover - SmallΚυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Πατάκη το βιβλίο του Beppo Levi, Διαβάζοντας τον Ευκλείδη.

Ερευνητής μαθηματικός πρώτης γραμμής, ο Beppo Levi είναι κυρίως γνωστός για το λήμμα που φέρει το όνομά του και αναφέρεται στα ολοκληρώματα μονότονων ακολουθιών συναρτήσεων. Είχε ωστόσο σημαντική συνεισφορά, τόσο στη θεμελίωση της θεωρίας των συνόλων, όσο και στη μελέτη των αλγεβρικών επιφανειών. Γεννήθηκε στο Τορίνο το 1875. Σπούδασε μαθηματικά στο Πανεπιστήμιο του Τορίνο και το 1928 διορίστηκε καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Μπολόνια. Το 1939, με την εφαρμογή των ρατσιστικών νόμων του φασιστικού καθεστώτος του Μουσσολίνι, έχασε τη θέση του στο πανεπιστήμιο και αναγκάστηκε να μεταναστεύσει στην Αργεντινή. Εκεί διορίστηκε στο Universidad Nacional del Litoral, όπου τέθηκε επικεφαλής του Μαθηματικού Ινστιτούτου. Πέθανε το 1961 στην Αργεντινή, σε ηλικία 86 ετών.

Ο Levi έγραψε το Διαβάζοντας τον Ευκλείδη το 1947, απευθυνόμενος στο ευρύ αναγνωστικό κοινό. Το μόνο που απαιτείται για να διαβαστεί είναι το ενδιαφέρον για την ιστορία και τη φιλοσοφία της επιστήμης και μαθηματικές γνώσεις που δεν ξεπερνούν αυτές της Γ’ Γυμνασίου.

Ο Levi, εκτός από ερευνητής μαθηματικός, ήταν εξαιρετικός δάσκαλος και άνθρωπος με ευρύτατη μόρφωση. Στο βιβλίο συνδυάστηκαν και οι τρεις αυτές του ιδιότητες με αποτέλεσμα ένα ευανάγνωστο και ταυτόχρονα βαθύ και διεισδυτικό πόνημα. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά πρωτότυπο έργο, που, ενώ αποτελεί την ιδανική εισαγωγή στο σύγγραμμα του Ευκλείδη, έχει να προσφέρει πολλές καινοτόμες ιδέες ακόμα και στον έμπειρο μελετητή.

Ανακοίνωση – Οκτώβριος 2013 #1

Κάπως καθυστερημένα εύχομαι σε όλους καλό φθινόπωρο και καλή δύναμη, ν’ αντέξουμε όσα κακά μηχανεύονται για μας οι αφεντάδες που εκλέξαμε.

Τα νέα μου:

Mathematics - Lykeio 2nd - CoverΚυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Πατάκη το βιβλίο μου Άλγεβρα για τη Β’ Λυκείου, σε συνεργασία με τον Αντώνη Σκιαδά.

Το Σάββατο, 12 Οκτωβρίου και ώρα 13:00 θα βρίσκομαι στην Πάτρα, στο βιβλιοπωλείο «Πολύεδρο», Κανακάρη 147, για την παρουσίαση του βιβλίου μου Ο μέτοικος και η συμμετρία. Μαζί μου ο καθηγητής του Μαθηματικού Τμήματος στο Πανεπιστήμιο της Πάτρας, κ. Παναγής Καραζέρης και η φοιτήτρια της Ιατρικής, Όλγα Μπολέτη.

2013-10-12 - Patra - Polyedro Invitation

Τη Δευτέρα, 21 Οκτωβρίου, θα μιλήσω στο συνέδριο της APMEP (Ένωση Καθηγητών Μαθηματικών της Δημόσιας Εκπαίδευσης της Γαλλίας) στη Μασσαλία.

2012-10-09 - Petits Meurtres Entre MathematiciensΤο βιβλίο μου, Petits Meurtres Entre Mathematiciens (η γαλλική έκδοση των Πυθαγορείων Εγκλημάτων) είναι στη βραχεία λίστα για το βραβείο Tangente.

Αρέσει σε %d bloggers: