Η γεωμετρία ως αρωγός στη γλωσσική διδασκαλία

ΕΠΕΔΙΜ_Διάλεξη_Μιχαηλίδη

Η  γεωμετρία μελετά αντικείμενα που επιδέχονται αυστηρό, μονοσήμαντο ορισμό, χαρακτηρίζονται από τυπικά αποδείξιμες ιδιότητες και κατασκευάζονται βήμα προς βήμα με βάση σαφείς κανόνες. Συνεπώς, η διδασκαλία της γεωμετρίας αποτελεί – μεταξύ άλλων – πολύτιμο εργαλείο για την ανάπτυξη και καλλιέργεια γλωσσικών και εκφραστικών αρετών και δεξιοτήτων στους μαθητές, από τις πρώτες τάξεις του δημοτικού μέχρι τις τελευταίες τάξεις του λυκείου.

Η αξιολόγηση ενός ορισμού, η εκτίμηση της σημασίας και της βαρύτητας των όρων που περιλαμβάνει, ο πειραματισμός στην απαλοιφή ή αντικατάσταση κομβικών λέξεων καθώς και η προσπάθεια δημιουργίας εναλλακτικών, ισοδύναμων ορισμών ασκεί τους μαθητές στην ακρίβεια και την σε βάθος κατανόηση θεμελιωδών εννοιών που συχνά χρησιμοποιούνται αβασάνιστα με αμφίσημο ή και απολύτως ασαφή τρόπο. Η υλοποίηση στο χαρτί, με χρήση γεωμετρικών οργάνων, μιας σειράς λεκτικών οδηγιών αποτελεί μια χρήσιμη άσκηση κατανόησης κειμένου, ενώ αντιστρόφως, η βήμα προς βήμα περιγραφή μιας γεωμετρικής κατασκευής αναπτύσσει και ενισχύει την αφηγηματική δεινότητα των μαθητών. Τέλος η πλήρης και τεκμηριωμένη διατύπωση αποδείξεων ασκεί τους μαθητές στον ορθολογισμό και την έγκυρη επιχειρηματολογία.

Αναδεικνύοντας τα κοινά δομικά και εκφραστικά στοιχεία του αφηγηματικού και του αποδεικτικού λόγου, το μάθημα της γεωμετρίας είναι σε θέση να εφοδιάσει τους μαθητές με δεξιότητες, πρακτικές και συνήθειες που θα παραμείνουν κτήμα τους ακόμα και όταν το τελευταίο γεωμετρικό θεώρημα θα έχει ξεχαστεί.

Χάρτης

karavakiSmaller

Από την 1 Ιανουαρίου 2019 κυκλοφορεί το μηνιαίο ηλεκτρονικό περιοδικό Χάρτης, συνέχεια του έντυπου περιοδικού με το ίδιο όνομα που κυκλοφορούσε την δεκαετία του 1980 (1ο τεύχος τον Ιούλιο 1982).

Είμαι ιδιαίτερα ευγνόμων στη συντακτική επιτροπή που μου έκανε την τιμή να με συμπεριλάβει στους μόνιμους συνεργάτες. Η στήλη μου θα έχει τίτλο «Σχάμα άειδε θεά»: Συνδυάζοντας το προοίμιο της Ιλιάδας με το απόφθεγμα του Πυθαγόρα «Σχάμα και βάμα» που σε ελεύθερη μετάφραση σημαίνει «κάθε νέο σχήμα είναι ένα βήμα προς τη γνώση» η στήλη φιλοδοξεί να ασχοληθεί με τους τρόπους που οι τέχνες αναζητούν την έμπνευση στους δαιδάλους των μαθηματικών.

Ο ΧΑΡΤΗΣ είναι προσπελάσιμος εδώ

Τα άρθρα μου στα τρία πρώτα τεύχη είναι:

Το θεώρημα της μη πληρότητας: ένα παραγνωρισμένο συστατικό στη μυθοπλασία του Rahman.

Πόσα βιβλία έχει η Βιβλιοθήκη της Βαβέλ;

Ο Μαρτιανός Καπέλα και η γέννηση της προσχηματικής μυθοπλασίας

Ο άπιστος Θωμάς και το στοίχημα του Πασκάλ

Κυριακή του Θωμά σήμερα, γιορτάζει ο απόστολος του ορθολογισμού. Τέτοια εποχή, πριν δέκα χρόνια, διατηρούσα στον Ελέυθερο Τύπο μια στήλη με τίτλο Παραβολές και Υπερβολές, όπου σχολίαζα την τρέχουσα και επετειακή επικαιρότητα. Ανηδημοσιεύω εδώ αυτούσιο το κείμενο που είχα δημοσιέψει τότε, πάλι Κυριακή του Θωμά.

apostolos-thomas

Κυριακή του Θωμά αυτή που μας πέρασε και η εκκλησία μας τίμησε τον Απόστολο του Ορθολογισμού, αυτόν που επειδή «…ουκ ην μετ’ αυτών ότε ήλθεν ο Ιησούς…» τόλμησε να αμφισβητήσει την Ανάσταση λέγοντας ότι «εάν μη ίδω εν ταις χερσίν αυτού τον τύπον των ήλων… ου μη πιστεύσω». Σύμφωνα λοιπόν με το κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο οκτώ μέρες μετά την Ανάσταση, ο Χριστός εμφανίστηκε ξανά ενώπιον των μαθητών Του και έδωσε την ευκαιρία στον Θωμά να δει και να ψηλαφίσει στα χέρια Του τα σημάδια των καρφιών, δηλώνοντας ωστόσο (εν είδη Θείας μπηχτής αν μου επιτρέπεται η έκφραση) ότι «…μακάριοι οι μη ιδόντες και πιστεύσαντες…».

Το πρόβλημα της πίστης, το ερώτημα του αν είναι δυνατόν κάποιος, αφού αναλύσει λογικά τα δεδομένα, να «αποφασίσει» να γίνει πιστός, απασχόλησε για πολλούς αιώνες θεολόγους, φιλοσόφους και επιστήμονες. Τα θεολογικά κείμενα βρίθουν  από «αποδείξεις περί υπάρξεως του Θεού» και αυτό παρά την ολοκάθαρη θέση του Αγίου Αυγουστίνου ότι «…μόνο ο Θεός μπορεί να ενσταλάξει την πίστη στην καρδιά του ανθρώπου». Δεν είναι άλλωστε σπάνιο το φαινόμενο επιστημόνων που εμπλέκοντας το φυσικό και το υπερφυσικό ακύρωσαν με την επιχειρηματολογία τους το χαρακτήρα τόσο του ενός όσο και του άλλου. Ενδεικτικό είναι το παράδειγμα του Πιερ ντε Μωπερτουί (1698 – 1759), του ανθρώπου που απέδειξε τον ισχυρισμό του Νεύτωνα για το σχήμα της Γης (δείτε και το σχετικό άρθρο στον ΕΤ της 2/3/2008). Το 1746 διατύπωσε την περίφημη «Αρχή της ελάχιστης δράσης», σύμφωνα με την οποία «σε όλες τις μεταβολές που λαμβάνουν χώρα στο σύμπαν το άθροισμα των γινομένων της ταχύτητας και της μετατόπισης όλων των σωμάτων είναι το ελάχιστο δυνατό». Η αρχή, που απορρέει από τη μηχανική του Νεύτωνα περιγράφει με απόλυτη σαφήνεια έναν από τους θεμελιώδεις νόμους της φύσης. Ωστόσο ο Μωπερτουί προκάλεσε τα ειρωνικά σχόλια των συγχρόνων του ισχυριζόμενος ότι η αρχή της ελάχιστης δράσης αποτελεί την απόδειξη υπάρξεως του Θεού. Το άρθρο του άλλωστε έφερε τον εύγλωττο τίτλο «Οι νόμοι της κίνησης και της ηρεμίας όπως προκύπτουν από τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα του Θεού».

πασκαλ

Blaise Pascal (1623 – 1662)

Πολύ πιο συγκροτημένη είναι η σκέψη του μεγάλου μαθηματικού και φιλόσοφου Μπλαιζ Πασκάλ (εφευρέτη μεταξύ άλλων και της πρώτης υπολογιστικής μηχανής). Ο Πασκάλ (1623 – 1662) υπήρξε, μαζί με τον Πιέρ Φερμά ο θεμελιωτής της θεωρίας των πιθανοτήτων και ο πρόδρομος της μαθηματικής θεωρίας αποφάσεων. Στο έργο του «Σκέψεις» διατυπώνει ένα συλλογισμό που είναι γνωστός στην ιστορία της φιλοσοφίας ως «το στοίχημα του Πασκάλ» και σύμφωνα με τον οποίο ένας αγνωστικιστής έχει κάθε συμφέρον να οργανώσει τη ζωή του με βάση την υπόθεση ότι ο Θεός υπάρχει παρά με την αντίθετη υπόθεση.

Πριν αναλύσουμε το συλλογισμό του ας ξεκαθαρίσουμε ότι ο Πασκάλ θεωρούσε την ορθολογική επιχειρηματολογία ως τελείως ανεπαρκή για τη διαχείριση θεολογικών θεμάτων. Συνεπώς το «στοίχημα», δεν αποτελεί απόδειξη υπάρξεως του Θεού αλλά ένα λογικό επιχείρημα που προτρέπει σε μια πλήρως αιτιολογημένη και συνειδητή ανθρώπινη απόφαση.

Σκέψεις

Μια από τις πρώτες εκδόσεις των «Σκέψεων» (1702) με χειρόγραφα σχόλια από αναγνώστη της εποχής.

Το σημείο εκκινήσεως του συλλογισμού είναι ότι η λογική είναι σε θέση να κατανοήσει οτιδήποτε βρίσκεται σε αναλογία με αυτή. Έτσι είμαστε σε θέση να κατανοήσουμε ό,τι είναι πεπερασμένο αφού έχει μέγεθος και όρια όπως κι εμείς. Γνωρίζουμε την ύπαρξη του μαθηματικού απείρου όχι όμως και τη φύση του αφού έχει όπως κι εμείς μέγεθος αλλά όχι όρια. Τέλος ο Θεός δεν έχει ούτε μέγεθος ούτε όρια και συνεπώς δεν μπορούμε να κατανοήσουμε ούτε τη φύση ούτε την ύπαρξή Του. Άρα η απόφαση περί υπάρξεως ή μη του Θεού δεν μπορεί να στηριχθεί στη λογική. Ας αποδώσουμε λοιπόν μια πιθανότητα 50% στην ύπαρξη και 50% στην μη ύπαρξη. Εάν «ποντάρουμε» τη ζωή μας στην μη ύπαρξη σε περίπτωση που έχουμε άδικο θα χάσουμε την αιώνια ζωή ενώ εάν έχουμε δίκιο, δεν θα μπορέσουμε καν να διαπιστώσουμε ότι κερδίσαμε, αφού σε αυτή την περίπτωση δεν θα υπάρχει ζωή μετά θάνατον. Αντίθετα, αν «ποντάρουμε» στην ύπαρξη και έχουμε δίκιο κερδίζουμε την αιωνιότητα ενώ αν έχουμε άδικο δεν θα υπάρχει κανεί ούτε καν για να μας κοροϊδέψει εξ αιτίας της λανθασμένης μας απόφασης.

Φυσικά το επιχείρημα του Πασκάλ ξεσήκωσε θύελλα αντιδράσεων. Ο Βολταίρος, ο Ντιντερό, ο Κοντορσέ του άσκησαν δριμύτατη κριτική, ο Ντιντερό μάλιστα επισήμανε ότι τα ίδια ακριβώς θα μπορούσε να ισχυριστεί και ένας ιμάμης.

malraux

Andre Malraux (1901-1976) Από την εποχή που πολεμούσε ως αεροπόρος στο πλευρό των δημοκρατικών δυνάμεων της Ισπανίας.

Εμείς θα αφήσουμε τον αναγνώστη να στοχαστεί μόνος του πάνω στο θέμα, παραθέτοντας μονάχα, εν είδη επιλόγου ένα απόφθεγμα του Αντρέ Μαλρώ, που κι αυτό μπορεί να θεωρηθεί ως απάντηση στον Πασκάλ: «Μπορεί η γήινη ζωή να μην αξίζει τίποτα, τίποτα όμως δεν αξίζει όσο η ζωή».

 

INFO: Οι «Σκέψεις» του Μπλαιζ Πασκάλ κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Καστανιώτη σε μετάφραση Κωστή Παπαγιώργη.

Published in: on 15 Απριλίου, 2018 at 13:03  Σχολιάστε  
Tags: , ,

Ο Άγιος Βασίλης το σκυλάκι και τα μικροτσίπ

Το 2003, με αφρορμή τον νόμο του ΠΑΣΟΚ που επέβαλλε την τοποθέτηση μικροτσίπ σε όλα τα σκυλιά, είχα δημοσιεύσει στα ΝΕΑ ένα κείμενο που αναφερόταν στην άποψη του Μεγάλου Βασιλείου ότι προορισμός του σκύλου είναι να διδάξει στον άνθρωπο της εις άτοπον απαγωγή. Το άρθρο συμπεριλήφθηκε αργότερα στο πρώτο μου βιβλίο, Μαθηματικά Επίκαιρα – Συνειρμοί διαβάζοντας την εφημερίδα (Εκδόσεις ΠΟΛΙΣ).

Σήμερα, δεκαπέντε χρόνια αργότερα, η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ (δηλαδή το ίδιο παλιό, αθάνατο, παμφάγο ΠΑΣΟΚ) φέρνει ένα νομοσχέδιο πολύ πιο απάνθρωπο, πολύ πιο βάραρο και πολύ πιο φορομπηχτικό, ένα νομοσχέδιο που ουσιαστικά επιβάλλει τη στυγερη δολοφονία όλων των ζώων συντορφιάς.

Με αυτή την αφορμή αναδημοσιεύω αυτούσιο το άρθρο του 2003.

1or49b

Την περασμένη εβδομάδα η κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι δίνει προθεσμία έξι μηνών σε όλους τους κατόχους σκύλων για τοποθετήσουν υποδορίως, έναντι πενήντα ευρώ, στους τετράποδους φίλους τους το νέο επαναστατικό ολοκληρωμένο κύκλωμα (μικροτσίπ) που θα επιτρέπει την ταυτοποίησή τους ανά πάσαν στιγμή (των σκύλων, όχι των κατόχων, τουλάχιστον προς το παρόν…). Όσοι δεν συμμορφωθούν με τας υποδείξεις εντός των τακτών προθεσμιών θα νιώσουν να πίπτει επί της κεφαλής τους η αδέκαστος εκσυγχρονιστική σπάθη διότι άλλωστε εκσυγχρονισμός δε γίνεται χωρίς τα μικροτσίπ. Η είδηση έγινε ενθουσιωδώς δεκτή από τις εταιρείες που εισάγουν τα εν λόγω ολοκληρωμένα κυκλώματα και από τους κτηνιάτρους που θα έχουν έτσι την ευκαιρία να χρεώσουν μια ακόμη επίσκεψη στους διάφορους Αζόρ και Πούπυ που κατά καιρούς κουράρουν. Στον υπόλοιπο πληθυσμό η ανακοίνωση προκάλεσε έντονη δυσφορία. Μερικές από τις συνηθέστερες αντιρρήσεις ήταν ότι πρόκειται για ένα ακόμα χαράτσι στα ιδιαιτέρως επιβαρημένα βαλάντια των πολιτών, ότι δεν υπάρχει καμία εγγύηση πως η συσκευή είναι ακίνδυνη και ότι πρόκειται για ένα μέτρο που δεν εξυπηρετεί κανέναν απολύτως πρακτικό σκοπό. Και στο παρελθόν είχε επιχειρηθεί να επιβληθεί το ηλεκτρονικό μαρκάρισμα των σκύλων, αλλά μπροστά στη θύελλα των αντιδράσεων η εφαρμογή του είχε αναβληθεί. Τώρα όμως φαίνεται πως, ελέω Ολυμπιάδας, θα το φάμε όπως ακριβώς φάγαμε την παραχώρηση για τα «ολυμπιακά έργα» δασών, ακτών και ελευθέρων χώρων ή όπως κατάπιαμε τα ογκώδη, ακαλαίσθητα κτήρια που ξεφύτρωσαν παντού στην ήδη πολύπαθη Αττική και τα οποία – αυτό είναι το χειρότερο – λίγα χρόνια μετά το κοσμοϊστορικό γεγονός θα ρημάξουν, έτσι άρπα κόλλα που έχουνε φτιαχτεί. Οι αρμόδιοι κυβερνητικοί φορείς, υπουργοί, υφυπουργοί, διευθυντές και λοιπές δημοκρατικές δυνάμεις περιφερόμενοι ανά τα ΜΜΕ, μας διαβεβαίωσαν ότι το ποσό των πενήντα ευρώ, αφού μάλιστα θα καταβληθεί εφάπαξ, είναι ευτελές. Ίσως για τους ίδιους και για τους ανθρώπους του κύκλου τους να πρόκειται πράγματι για ένα ευτελές ποσό. Όμως για τον απόμαχο της ζωής, με τη σύνταξη των 300 ευρώ, που πνιγμένος μες τη μοναξιά του υιοθέτησε ένα κοπρόσκυλο για να του χαρίσει όλα τα αποθέματα της στοργής του που αλίμονο κανένας γύρω του δε δείχνει να χρειάζεται, το ποσό είναι και σημαντικό και απαγορευτικό.

Η ιδέα ενός στρατού ζώων ή και ανθρώπων που να ελέγχονται από μικροτσίπ δεν είναι καινούργια. Μέχρι τώρα όμως έμενε περιορισμένη στο χώρο της μυθοπλασίας. Σε μια από τις ταινίες του Μπάτμαν για παράδειγμα, ο «κακός» ελέγχει μέσω τηλεκοντρόλ ένα τεράστιο κοπάδι πιγκουίνων  που εφοδιασμένοι με εκρηκτικά ετοιμάζονται να ανατινάξουν την πόλη. Κι ενώ με τα μάτια της φαντασίας μου έβλεπα τον κ. Πάγκαλο μπροστά στο ηλεκτρονικό του χειριστήριο, με μια γάτα Αγκύρας στα γόνατά του (άλλο κλισέ πάλι κι αυτό) να κατευθύνει ηλεκτρονικά μια ορδή από αγριεμένα τσοπανόσκυλα εναντίον του κ. Καραμανλή (μερικά μάλιστα – τι περίεργο – είχαν ξεστρατίσει κατά Λαλιώτη μεριά) ήρθε στο νου μου ένα άλλο σκυλάκι. Ήταν το σκυλάκι που περιγράφει ο Μέγας Βασίλειος στη Θ ομιλία του «εις εξαήμερον». Λέει λοιπόν ο αγαπημένος άγιος των παιδιών: «Ο σκύλος δεν έχει μεν λογικό, έχει όμως αίσθηση που ισοδυναμεί με λογικό. Αυτά που με δυσκολία επινόησαν οι σοφοί του κόσμου μετά από επίμονη μελέτη, τις διαδικασίες δηλαδή των συλλογισμών, ο σκύλος μοιάζει να τα διδάχθηκε από τη φύση. Γιατί όταν ψάχνει τα ίχνη του αγριμιού, αν ανακαλύψει ότι αυτά διακλαδίζονται προς πολλές κατευθύνσεις, εξετάζει μεθοδικά την καθεμιά από αυτές και με τον τρόπο του σχεδόν διατυπώνει το συλλογισμό του υψιλοφόνως. Μοιάζει δηλαδή να λέει: Το αγρίμι πήρε ή ετούτη ή εκείνη ή την άλλη κατεύθυνση· αφού όμως δεν πήρε ετούτη ή εκείνη, σημαίνει ότι πήρε αναγκαστικά την άλλη· κι έτσι με την εις άτοπον απαγωγή ανακαλύπτει την αλήθεια· (ούτω τη αναιρέσει των ψευδών ευρίσκει το αληθές, είναι τα ακριβή του λόγια). Τι παραπάνω κάνουν οι σοφοί όταν χαράσσουν στην άμμο διάφορα σχήματα και από τρεις προτάσεις απορρίπτουν τις δύο ώστε να καταλήξουν σε αυτήν που είναι αληθής;»

Ήταν μια ευτυχισμένη συγκυρία όταν μέσα στο μυαλό του φωτισμένου ιεράρχη συναντήθηκαν η καταπληκτική του ικανότητα να παρουσιάζει με απλό τρόπο τις πιο σύνθετες έννοιες, με το πάθος του για τη Γεωμετρία, κληρονομιά των χρόνων που μαθήτευσε στη νεοπλατωνική φιλοσοφική σχολή των Αθηνών (γύρω στο 350 μ.Χ.), πριν ακόμα γίνει Χριστιανός. Στην ίδια πόλη, κάπου 700 χρόνια πρωτύτερα ο Αριστοτέλης είχε για πρώτη φορά περιγράψει θεωρητικά την αποδεικτική μέθοδο της «εις άτοπον απαγωγής». Γράφει ο Αριστοτέλης στα Αναλυτικά Πρότερα: «… αποδεικνύουν την αρχική τους υπόθεση όταν η αποδοχή της αντίθετής της οδηγεί σε κάτι αδύνατο.» Ως παράδειγμα αποδείξεως με αυτό τον τρόπο αναφέρει ο Αριστοτέλης την απόδειξη για την ασυμμετρία πλευράς και διαγωνίου του τετραγώνου (θα μιλήσουμε γι’ αυτήν πιο αναλυτικά σ’ ένα από τα επόμενα άρθρα) όπου «αν υποτεθεί ότι η διαγώνιος είναι σύμμετρη, οι περιττοί αριθμοί αποδεικνύονται ίσοι με τους αρτίους» (οι μονοί αριθμοί δηλαδή βγαίνουνε ζυγοί!)

Η μέθοδος της εις άτοπον απαγωγής, αποτελεί ένα από τα ισχυρότερα αποδεικτικά εργαλεία που διαθέτει η μαθηματική επιστήμη. Ο Ευκλείδης τη χρησιμοποίησε μεταξύ άλλων και για να αποδείξει ότι υπάρχουν άπειροι πρώτοι αριθμοί. Η απόδειξή του θεωρείται ως μια από τις πιο κομψές αποδείξεις που έχουν γραφεί ποτέ.

Ο διάσημος Ούγγρος μαθηματικός Πολ Έρντος (1913 – 1996) συνήθιζε να λέει ότι ο Θεός  έχει συγκεντρώσει σ’ ένα βιβλίο τις ομορφότερες μαθηματικές αποδείξεις. Στην πρώτη σελίδα αυτού του βιβλίου τοποθετούσε την απόδειξη του Ευκλείδη για την απειρία των πρώτων αριθμών. «Είναι βγαλμένη κατευθείαν από το βιβλίο του Θεού» έλεγε συχνά.

Ας προσπαθήσουμε να αναπαραγάγουμε την απόδειξη του Ευκλείδη. Πρώτος αριθμός, είναι ο αριθμός που δεν έχει άλλους διαιρέτες εκτός από τον εαυτό του και τη μονάδα. Έτσι, οι αριθμοί 2,3,5,7 είναι πρώτοι ενώ ο 4 δεν είναι πρώτος αφού διαιρείται ακριβώς δια δύο. Επίσης πρώτος δεν είναι ο 15 αφού διαιρείται δια 3 και δια 5.

Για να αποδείξoυμε ότι υπάρχουν άπειροι πρώτοι αριθμοί, ας υποθέσουμε το αντίθετο, δηλαδή ότι δεν είναι άπειροι. Σ’ αυτή όμως την περίπτωση μπορούμε να προσδιορίσουμε τον μεγαλύτερο από αυτούς. Ας τον ονομάσουμε Ν. Εξετάζουμε τώρα τον αριθμό (1´2´3´4´…´Ν)+1. Είναι σίγουρα μεγαλύτερος από τον Ν. Αν είναι πρώτος τότε έχουμε καταλήξει σε αντίφαση αφού είχαμε υποθέσει ότι  ο Ν  είναι ο μεγαλύτερος πρώτος. Αν δεν είναι πρώτος, τότε θα έχει κάποιον πρώτο διαιρέτη, ο οποίος, σύμφωνα με την υπόθεσή μας, θα πρέπει να είναι μικρότερος από τον Ν. Όμως κανένας από τους αριθμούς που είναι μικρότεροι από το Ν δε μπορεί να διαιρεί ακριβώς τον (1´2´3´4´…´Ν)+1. Ούτω, τη αναιρέσει των ψευδών – που θάλεγε κι ο Αη Βασίλης – ευρέθη το αληθές. Η υπόθεση ότι οι πρώτοι αριθμοί δεν είναι άπειροι οδηγεί σε αντίφαση. Επομένως οι πρώτοι αριθμοί είναι άπειροι!

Το μέτρο για το ηλεκτρονικό φακέλωμα των σκύλων μας οδήγησε να μιλήσουμε για την εις άτοπον απαγωγή. Θα μας δώσει κι ένα τελευταίο παράδειγμα χρησιμοποίησης αυτής της μεθόδου. Ισχυριζόμαστε ότι το μέτρο είναι ανεφάρμοστο. Έστω ότι το μέτρο είναι εφαρμόσιμο. Ένα  χρόνο μετά την ολυμπιάδα – να μου το θυμηθείτε – θα έχουμε καταλήξει σε άτοπο…

Νοέμβριος 2003

Μιλώντας στην Αθηνά για το χάος και την πολυπλοκότητα

Χάος Εξώφυλλο

Ήταν άνοιξη του 2016. Με τον Τάσο Μπούντη, φίλο παλιό από τα σχολικά μας χρόνια, ομότιμο καθηγητή σήμερα του Πανεπιστημίου της Πάτρας, αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών και καθηγητή στο Πανεπιστήμιο της Αστάνα, επιστρέφαμε από τη Μαθηματική Εβδομάδα στη Θεσσαλονίκη. Δε θυμάμαι αν η ιδέα ήταν δική του ή δική μου: να γράψουμε μαζί ένα βιβλίο. Με τον ενθουσιασμό που κουβαλάει μαζί της μια νέα ιδέα, δόθηκαν οι αμοιβαίες υποσχέσεις κι έγιναν τα πρώτα σκαριφήματα εκεί, μέσα στον προαστιακό από αεροδρόμιο προς Αθήνα. Χαιρετηθήκαμε – ο Τάσος συνέχισε για Πάτρα – χωρίς να είμαστε και πολύ βέβαιοι ότι αυτή η κουβέντα του τραίνου θα είχε συνέχεια. Να όμως που δυο μήνες μετά, λίγο πριν τις καλοκαιρινές διακοπές επανήλθαμε και οι δυο με εκτενή σχέδια, προτάσεις για το τι πρέπει να μπει και τι όχι, συζητήσεις για το επίπεδο δυσκολίας, τα προαπαιτούμενα, το ξεκαθάρισμα του σε ποιον απευθυνόμαστε κλπ. κλπ…

Ε 62

Όταν θέλεις να γράψεις ένα βιβλίο μαθηματικών που να απευθύνεται στο ευρύ κοινό, οι ισορροπίες είναι πολύ δύσκολες. Να περιλάβεις όλα όσα είναι σημαντικά, να μην το φορτώσεις όμως με πράγματα που να το καθιστούν δυσνόητο, να είναι εύληπτο αλλά όχι παιδαριώδες, ουσιαστικό αλλά όχι απαγορευτικό. Αρχίσαμε να ανταλλάσσουμε κεφάλαια, να κόβουμε, να ράβουμε, να διαφωνούμε και να συμφωνούμε. Να πούμε πώς η θεωρία του χάους βοηθά να προλάβουμε μια επιληπτική κρίση, κι αν το πούμε σε πόσο βάθος να φτάσουμε; Να μιλήσουμε για τα φράκταλ στα κινηματογραφικά εφέ – και βέβαια να μιλήσουμε. Για το κυκλοφορικό σύστημα, για τα μοντέλα ανάπτυξης του πληθυσμού, για τη συμπίεση των εικόνων; Μπορούμε ν’ αφήσουμε απ’ έξω τους παράξενους ελκυστές; Φυσικά και δε μπορούμε – όμως είναι δύσκολη έννοια, θα μπορέσουμε να τη δώσουμε με απλά λόγια; Κεφάλαια γράφονταν κι ύστερα καταδικάζονταν σε θάνατο ή σε ακρωτηριασμό. Η συζήτηση γινόταν πια κυρίως μέσω e-mail μια και ο Τάσος βρισκόταν στο Πανεπιστήμιο της Αστάνα. Με πόση λαχτάρα περίμενα τα κεφάλαιά του μαζί με τις παρατηρήσεις του στα δικά μου…

Ε 55

Μ’ αυτά και μ’ αυτά Ιούνιο του 2017 το βιβλίο ήταν έτοιμο! Οι εκδόσεις Πατάκη δέχτηκαν να το φιλοξενήσουν στην πετυχημένη τους σειρά «Μιλώντας…» και είμαστε και οι δυο ευγνώμονες γι’ αυτό. Από τη Δευτέρα 18 Δεκεμβρίου το «Μιλώντας στην Αθηνά για το χάος και την πολυπλοκότητα» βρίσκεται πια στα βιβλιοπωλεία, μ’ ένα ωραίο εξώφυλλο που δημιούργησε η Αθηνά Μπούντη.

Πιο κάτω παραθέτω το οπισθόφυλλο του βιβλίου, που το κοσμεί ένας υπέροχος, ανάγλυφος παράξενος ελκυστής:

Μια ξαφνική, απροσδόκητη βροχή ματαιώνει τα εκδρομικά σχέδια της Αθηνάς, κλονίζοντας την εμπιστοσύνη της προς τα μετεωρολογικά δελτία. Ο κύριος Αρχιμήδης, γείτονάς της, καθηγητής μαθηματικών στο Πανεπιστήμιο, αναλαμβάνει να της εξηγήσει τις δυσκολίες στην πρόγνωση του καιρού εντάσσοντας το κλίμα σε μια γενικότερη κατηγορία φαινομένων που χαρακτηρίζονται ως χαοτικά. Εγκαινιάζεται έτσι μια σειρά συναντήσεων στη διάρκεια των οποίων η νεαρή μαθήτρια μυείται στα μυστικά της πολυπλοκότητας, ενός σχετικά νέου γνωστικού αντικειμένου που συνδυάζει τα μαθηματικά με τις φυσικές και κοινωνικές επιστήμες σε μια προσπάθεια να ερμηνεύσει φαινόμενα που η παραδοσιακή σοφία δυσκολεύεται να διερευνήσει. Κουβεντιάζοντας με τον ηλικιωμένο καθηγητή, η Αθηνά και οι φίλες της θα έρθουν σε επαφή με έννοιες όπως η αυτοομοιότητα, τα φράκταλ, οι κλασματικές διαστάσεις, οι παράξενοι ελκυστές και θα καταλάβουν πώς όλα αυτά εμπλέκονται στη λειτουργία του σώματός μας, στην ανάπτυξη των φυτών, στο σχηματισμό των ακτογραμμών, στη μορφή των νεφών. Θα διαπιστώσουν πώς εξωτικά ονόματα όπως το σύνολο Mandelbrot, η χιονονιφάδα von Koch, η καμπύλη του Hilbert και η σκόνη του Cantor δεν αντιπροσωπεύουν μόνο σχήματα απαράμιλλης αισθητικής αλλά σχετίζονται με τη συμπίεση, τη διάδοση και τη βελτίωση των εικόνων, με τη δημιουργία κινηματογραφικών εφέ, μέχρι και με την πρόληψη σοβαρών ασθενειών.

butterfly

Ο ήρωάς μου

Πρώτη εκδήλωση για φέτος της ομάδας Θαλής+Φίλοι

Ο ΗΡΩΑΣ ΜΟΥ

Δειτε το τρέιλερ εδώ

6-7-8 Οκτωβρίου στη Σάμο

1955 Έκδοση Πυθαγόρας                      pytha

Το επόμενο Π-Σ-Κ θα βρίσκομαι στη Σάμο για μια σειρά εκδηλώσεων αφιερωμένων στον Πυθαγόρα, τα μαθηματικά και την τέχνη.

Παρασκευή απόγευμα: Προβολή της ταινίας του Σωτήρη Τσαφούλια Έτερος Εγώ στο Βαθύ.

Σάββατο πρωί: Ομιλία στο Πανεπιστήμιο (στο Καρλόβασι) με θέμα Πυθαγόρας: Μύθοι και αλήθειες. Στη συνέχεια συνάντηση με τη λέσχη ανάγνωσης του Γυμνασίου Καρλοβασίων.

Σάββατο απόγευμα: Παρουσίαση του βιβλίου «Σφαιρικά κάτοπτρα επίπεδοι φόνοι» στο Βαθύ.

Με την ευκαιρία, αναδημοσιεύω ένα μικρό μου διήγημα, που είχε δημοσιευθεί το 2010 στο LIFO (http://www.lifo.gr/mag/features/2215) με τίτλο «Παραχειμάζων εν τη Σάμω». Ήταν τα πρώτα χρόνια του μνημονίου…

Παραχειμάζων εν τη Σάμω

του Τεύκρου Μιχαηλίδη.

 Περιοδικό Lifo

Τεύχος 210, 8-7-2010, σελ. 56 –  57

The Summer Fiction collection

 

….Παραχειμάζων δε Όμηρος εν τη Σάμω, ταις νουμηνίαις προσπορευόμενος προς τας οικίας τας ευδεμονεστάτας, ελάμβανε τι αείδων τα έπεα τάδε …

Ο καταπέλτης του Ρομίλντα βρόντηξε δυνατά πάνω στην τσιμεντένια προβλήτα. Το μπουλούκι με τους αγουροξυπνημένους ταξιδιώτες ξεχύθηκε στην προκυμαία. Δυο τρία αυτοκίνητα, μερικές μηχανές και καμιά τριανταριά επιβάτες. Ήταν αρχές του Απρίλη κι η τουριστική περίοδος δεν είχε ακόμα ξεκινήσει. Χώρια από μια παρέα ξένων, δυο μακρυμάλληδες νεαρούς με μπράτσα γεμάτα τατουάζ και τρία κοριτσόπουλα με μια υποψία κουρελιασμένου τζην γύρω από τους γοφούς και μισή ντουζίνα χαλκάδες περασμένους σ’ όλα τα μέρη του κορμιού τους, οι υπόλοιποι επιβάτες ήταν ντόπιοι. Τελευταίος, βαδίζοντας με αργά κουρασμένα βήματα, κατέβηκε κι ο Φάνης. Όλα του τα μέλη πονούσαν από τη δύσκολη νύχτα στην άβολη πολυθρόνα του σαλονιού της τρίτης θέσης. Όμως εκείνο που βάραινε περισσότερο τα πόδια του ήταν το απόλυτο κενό που απλωνόταν μπροστά του.

Ακούμπησε δίπλα του τη βαλίτσα και στάθηκε στην προκυμαία σα χαμένος μέσα στην πρωινή αχλή. Ίσα που είχε αρχίσει να χαράζει. Όσοι Καρλοβασιώτες δεν είχαν πάει στα χωράφια ήταν ακόμα κοιμισμένοι. Ένα μονάχα καφενεδάκι είχε ανοίξει, προσδοκώντας να προσελκύσει τη λιγοστή πελατεία των καινουργιοφερμένων.

Εκεί απευθύνθηκε ο Φάνης για πληροφορίες. Το λεωφορείο έφευγε στις 8. Είχε δυο ώρες και κάτι στη διάθεσή του. Ευχαρίστως θα έπινε έναν καφέ. Όταν όμως έχεις μόνο λίγα μικρά χαρτονομίσματα στην τσέπη και καμιά προοπτική για τίποτα άλλο, μετράς ακόμα και το κόστος του καφέ.

Ο ήλιος ξεπρόβαλε μέσα από τη θάλασσα βάφοντας χρυσαφιά τα γαλάζια κύματα και ζεσταίνοντας τα μουδιασμένα μέλη του, όχι όμως και την καρδιά του. Κάθισε σ’ ένα απ’ τα παγκάκια της προκυμαίας. Μέσα σε εννιά μήνες –  όσο χρειάζεται μια μάνα για να δημιουργήσει μια νέα ζωή στα σπλάχνα της –  η δική του ζωή είχε καταστραφεί.

Αρχές Ιουλίου του περασμένου χρόνου ο Αγγελάκος, ιδιοκτήτης και γενικός διευθυντής του Προτύπου Εκπαιδευτηρίου, του είχε ανακοινώσει την απόλυσή του. «Συμπληρώνεις δωδεκαετή υπηρεσία και δικαιούσαι ελάφρυνση προγράμματος και μισθολογική αναβάθμιση. Συνεπώς μου είναι ασύμφορο να σε κρατήσω», του είπε χωρίς περιστροφές. «Άλλωστε είμαι πολύ δυσαρεστημένος μαζί σου. Οι γονείς διαμαρτύρονται για τη βαθμολογία σου. Άκου μόνο 17 στο γιο του εφοπλιστή … που έχει τρία παιδιά στο σχολείο μας! Μαθηματικά στο γυμνάσιο διδάσκεις, όχι στον Αϊνστάιν!»

Έτσι ο Φάνης είχε την ιδιαίτερη τιμή να είναι το πρώτο θύμα της Άννας  Διαμαντοπούλου που μέσα σε μια νύχτα, οχυρωμένη πίσω από το σκιάχτρο του ΔΝΤ, είχε καταφέρει να μετατρέψει τους δασκάλους σε δουλοπάροικους. Με τα τέσσερα μηνιάτικα της αποζημίωσης – ακόμα και οι νόμοι του Λοβέρδου του αναγνώριζαν περισσότερα, άντε όμως να βρεις το δίκιο σου σ’ ένα κράτος όπου οι δικαστές παίζουν στο άλλο γήπεδο – ο Φάνης τα έβγαλε πέρα για οκτώ μήνες. Σ’ αυτό το διάστημα έτρεξε παντού, σε σχολεία, σε φροντιστήρια, σε τεχνικές σχολές… Δήλωσε πρόθυμος να κάνει οποιαδήποτε δουλειά. Υπάλληλος, πλασιέ, μπογιατζής… Τίποτα…

Όταν στα μέσα του Φλεβάρη διαπίστωσε ότι τον άλλο μήνα δε θα είχε να πληρώσει ούτε το νοίκι, πήρε τη μεγάλη απόφαση. Μάζεψε σ’ ένα μπαούλο τα λιγοστά του υπάρχοντα, τα εμπιστεύτηκε σ’ ένα φίλο και πήρε το καράβι για τη Σάμο. Εκεί, στους Βουρλιώτες, στα μισά του δρόμου ανάμεσα Καρλόβασι και Βαθύ, ήταν το πατρικό του: ένα εγκαταλειμμένο σπιτάκι με κεραμίδια, τριγυρισμένο από ένα περιβόλι.

Από τότε που είχε χάσει τους γονείς του, ο Φάνης δεν είχε πατήσει πόδι στη Σάμο. Μεγαλωμένος στα Πατήσια, δεν είχε ποτέ σκεφτεί πως μπορούσε να έχει  ρίζες αλλού πέρα από την οδό Λευκωσίας. Την εμμονή των γονιών του, να πηγαίνουν κάθε χρόνο το νησί και να κάνουν κάθε τόσο εργασίες συντήρησης στο σπίτι του χωριού, την έβλεπε σαν μια ανώδυνη γραφικότητα. Κι όμως αυτοί οι ραγισμένοι τοίχοι με την ξεφτισμένη μπογιά, αυτή η στέγη που κατά πάσα πιθανότητα θα έσταζε, αυτά τα λίγα τετραγωνικά φυτεμένα με λιόδεντρα, συκιές και κλήματα ήταν πια το μόνο που του είχε απομείνει για να τον κρατά, προς το παρόν τουλάχιστον, μισό σκαλοπάτι πάνω από την κατάσταση του άκληρου.

Καθισμένος πλάι στο παράθυρο του μισοάδειου λεωφορείου, ο Φάνης χάζευε πότε τις παραλίες που διαδέχονταν η μια την άλλη και πότε, απ’ την απέναντι μεριά, τα πεύκα, τα πλατάνια και τ’ αμπέλια που εναλλάσσονταν πάνω στις μαλακές πλαγιές του βουνού. Ούτε τα σμαραγδένια νερά, ούτε ο μυρωμένος θαλασσινός αέρας, ανάμεικτος με τις ανοιξιάτικες οσμές απ’ τις συκιές και τ’ αγριολούλουδα μπόρεσαν να φτιάξουν τη διάθεση του Φάνη.

Λίγα μέτρα πριν από την ξακουστή παραλία του Τσάμπου το λεωφορείο άφησε τον κύριο δρόμο κι άρχισε να ανεβαίνει αγκομαχώντας προς το βουνό. Απότομα, ξεπρόβαλε μπροστά του το χωριό και λίγο πιο πάνω το ρημαγμένο κάστρο της Λουλούδας. «… Η Λουλούδα, η κόρη του παπά», του αφηγούταν όταν ήταν μικρός η μάνα του, «πήγαινε κάθε μέρα στο κάστρο ν’ αγναντέψει τη θάλασσα. Όμως τα ξωτικά του βουνού ζηλέψανε τη νιότη και την ομορφιά της· άξαφνα ο τόπος πλημμύρισε απ’ όλες της άνοιξης τις μυρωδιές· όλα του λόγκου τα φυτά στείλαν το πιο μεθυστικό τους άρωμα στης κόρης τα ρουθούνια· κι εκείνη λιγοθύμησε κι έπεσε και τσακίστηκε στη ρεματιά…». Ο Φάνης χαμογέλασε πικρά. Μήπως αυτό ήταν η λύση;

Το λεωφορείο τον άφησε στην πλατεία του χωριού. Βιαστικά, από φόβο μήπως του πιάσει κανένας την κουβέντα, ο Φάνης άρπαξε τη βαλίτσα του κι άρχισε να ανηφορίζει το δρομάκι που οδηγούσε προς το πατρικό του. Η σκουριασμένη αυλόπορτα έσκουξε με παράπονο καθώς την άνοιξε. Στάθηκε καταμεσίς στο περιβόλι και κοίταξε γύρω του. Οι ελιές, αν και πνιγμένες στην παραφυάδα, ήταν γεμάτες άνθη. Η κληματαριά, χρόνια ακλάδευτη, ήταν γεμάτη νεαρά τσαμπιά με άγουρες ακόμα ρώγες σαν το κεφάλι της καρφίτσας. Οι συκιές κατάφορτες κι αυτές. Μέτρησε με το μάτι το μέχρι χτες περιφρονημένο βιος του, το μοναδικό του βιος.

Χωρίς να ξέρει το γιατί έσκυψε και πήρε στα χέρια του δυο σβόλους χώμα. Η τραχιά αίσθηση στο δέρμα του ήταν ευχάριστη. Τους έσφιξε στις χούφτες του κι ένιωσε να τον πλημμυρίζει ένα παράξενο συναίσθημα, μια πρωτόγνωρη δύναμη. Σαν μια φευγαλέα οπτασία πέρασαν μπρος από τα μάτια του οι φάλαγγες των ξεκληρισμένων που διωγμένοι από τα βάθη της Μικρασίας, τις αρχαίες Κλαζομενές, είχαν βρει μια νέα πατρίδα σε τούτον εδώ τον τόπο. Ένιωσε το πείσμα τους να τον κυριεύει. Όχι. Δε θάχε την τύχη της Λουλούδας. Σαν τον Ανταίο κι αυτός θ’ αντλούσε νέα ζωή από τη γη, τη μάνα του.

http://www.lifo.gr/mag/features/2215

 

 

22/9 Δράμα – 23/9 Θεσσαλονίκη

Την Παρασκευή 22/9, στις 13:00, στα «Αίθρια Λογοτεχνικά Μεσημέρια» που οργανώνονται στα πλαίσια του Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους της Δράμας στο Πάρκο Αγίας Βαρβάρας, θα παρουσιαστεί το βιβλίο μου Σφαιρικά κάτοπτρα επίπεδοι φόνοι.

Όλο το πρόγραμμα για τα λογοτεχνικά μεσημέρια εδώ:

http://www.debop.gr/events/aithria-logotexnika-mesimeria-sti-drama

φεστιβάλ Δράμας08 Σφαιρικά κάτοπτρα, επίπεδοι φόνοι

 

Το Σάββατο 23/9 στις 19:30, η πρώτη εκδήλωση για φέτος της ομάδας ΘΑΛΗΣ+ΦΙΛΟΙ στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτιτσμού στη Θεσσαλονίκη.

Θέμα: Γεωμετρία και φως – μια περιδιάβαση στις αρχαίες και μεσαιωνικές αντιλήψεις για τη φύση και τη διάδοση του φωτός.

γεωμετρία και φως

 

Το μαγικό λυχνάρι

arabian-oil-lamp-10

Τις προάλλες, προσπαθώντας μάταια να συγυρίσω την αποθήκη μου ανακάλυψα ένα παλιό, αραχνιασμένο, μαυρισμένο λυχνάρι. Πώς βρέθηκε εκεί ένας θεός το ξέρει. Το πήρα στα χέρια μου, το περιεργάστηκα… Σκέφτηκα να το καθαρίσω και να το βάλω στο γραφείο μου – μπας και μου κατέβει στην κούτρα καμιά ιστορία με αραβικό άρωμα. Εκεί που το καθάριζα – δε θα το πιστέψετε – ακούστηκε ένα ΠΑΦ και μια δυνατή λάμψη με ανάγκασε να κλείσω τα μάτια! Όταν τα ξανάνοιξα το λυχνάρι ήταν πεσμένο εκεί, στα πόδια μου. Άστραφτε από καθαριότητα, αντανακλώντας δεκάδες πολύχρωμες ακτίνες. Οι αράχνες και οι σκόνες είχαν εξαφανιστεί. Από το στόμιό του έβγαινε ένας γαλάζιος καπνός. Σταδιακά ο καπνός απέκτησε σχήμα, σταθεροποιήθηκε. Ήταν ένα τζίνι! Πριν προσπαθήσω να καταλάβω αν ονειρεύομαι ή αν κάποιος μου κάνει πλάκα, άκουσα τη φωνή του:

τζίνι

  • Στις προσταγές σου αφέντη! Μπορείς να κάνεις μια ευχή, ό,τι ευχή θέλεις. Θα την πραγματοποιήσω. Ένας μόνο περιορισμός υπάρχει! Η ευχή σου δεν πρέπει να έχει σχέση με την πολιτική!

Ποτέ μου δεν είχα πολιτικές φιλοδοξίες, οπότε  δεν είχα πρόβλημα:

  • Θέλω να γυρίσουμε πίσω στο χρόνο, τότε που μόλις είχα τελειώσει τις σπουδές μου. Θέλω βγαίνοντας από το Πανεπιστήμιο να πάρω μια θέση υψηλόβαθμου στελέχους σε μια μεγάλη τράπεζα. Α! Το γραφείο μου να έχει και καφετιέρα – γερμανική κατά προτίμηση!.

Το τζίνι έβγαλε το τάμπλετ του (πρώτη φορά έβλεπα τζίνι με τάμπλετ), ρώτησε τον κωδικό για το WI FI, έψαξε λίγο και μου είπε λυπημένα,

  • Σόρι φιλαράκο, για να πραγματοποιηθεί αυτή σου η επιθυμία πρέπει να είσαι γιος πρώην πρωθυπουργού. Είπαμε όχι πολιτική! Βρες κάτι άλλο.
  • Εντάξει, απάντησα εγώ, θέλω τότε να γίνω γιατρός!
  • Έχεις πτυχίο ιατρικής;
  • Μα αν είχα πτυχίο δε θα χρειαζόμουν εσένα…
  • Σωστά. Θα το κοιτάξω.

Μετά από λίγο δεύτερη απογοήτευση:

  • Για να γίνει αυτό πρέπει να είσαι σύζυγος πρωθυπουργού!
  • Εντάξει. Κάνε με καθηγητή στο Πολυτεχνείο. Αλλά να πηγαίνω στη δουλειά μου με ελικόπτερο.
  • Πού πας και τα βρίσκεις! Πάλι χρειάζεσαι σύζυγο πρωθυπουργό!

Δε θα βγάλουμε άκρη σκέφτηκα. Καλά έκανα και δεν πίστευα ποτέ στα παραμύθια της Χαλιμάς. Τέλος πάντων, ας του δώσω μια ευκαιρία ακόμα.

  • Θέλω να μένω σε ένα ακριβό προάστειο, σε μια πολυτελή βίλλα, να έχω ακριβά αυτοκίνητα και να μην κάνω καμία δουλειά. Άντε πού και πού να βγάζω κανένα βιβλίο.
  • Σόρι. Πρέπει να έχεις αδελφό πρωθυπουργό.
  • Στέλεχος σε διεθνή οργανισμό;
  • Μόνο αν πηγαίνεις στο ίδιο γυμναστήριο με κάποιον πρωθυπουργό. Αν και… με τέτοια κοιλιά, ούτε τότε έχεις ελπίδες!

Εντάξει, τα όνειρα δεν βγαίνουν ποτέ αληθινά. Αλλά ας προσπαθήσω.

  • Ξέρεις θα ήθελα να ασχοληθώ με την παιδεία. Να βγάζω εκπαιδευτικά DVD και να τα πουλάω στα σχολεία!
  • Τότε χρειάζεσαι σύζυγο υπουργό.
  • Μήπως να σχεδιάζω εκπαιδευτικά προγράμματα, τέτοια πράγματα;
  • Δε γίνεται. Θέλεις θεία υπουργό!
  • Βάλε με τότε διευθυντή σε καμιά δημόσια υπηρεσία. Να στα λεωφορεία της Θεσσαλονίκης, που είναι κι ερωτική πόλη ας πούμε.
  • Χε, χε. Εκεί πρέπει να έχεις γιο υπουργό!

Είχα πια βαρεθεί.

  • Εντάξει, του είπα. Φέρε μου ένα ποτήρι νερό και παράτα με.
  • Αδύνατον. Για να σου φέρω νερό πρέπει να είσαι εσύ βουλευτής κι εγώ καφετζής στη βουλή. Οπότε πια χρειάζομαι ΕΓΩ θείο υπουργό!

Ξύπνησα κάθιδρος. Ουφ, όνειρο ήταν, σκέφτηκα. Όμως το λυχνάρι ήταν εκεί. Και δίπλα του ένα λατινικό λεξικό, ανοιγμένο στο n.  Κυκλωμένη με κόκινο μαρκαδόρο ήταν η λέξη nepos, (γεν. nepotis).

Suphi Varim: Έγκλημα στη Σμύρνη

Μετάφραση: Βασίλης Δανέλλης

Εκδόσεις Αλεξάνδρεια

Layout 1

Σμύρνη, γύρω στο 1900. O ιδιωτικός ντετέκτιβ Σωκράτης Ελισαίος δεν είναι συνηθισμένος στις «μεγάλες υποθέσεις». Δουλειά του είναι να εντοπίζει και να αποκαλύπτει μικροαπατεώνες, μπαταχτσήδες και πλαστογράφους για λογαριασμό των πελατών του, Ρωμιών και Φραγκολεβαντίνων της Σμύρνης. Όταν όμως ο φίλος του, Τζεβντέτ Σαμί, επιθεωρητής της αστυνομίας, ζητά τη βοήθειά του για την εξιχνίαση μιας δολοφονίας, αναγκάζεται να ψαρέψει σε άγνωστα κι επικίνδυνα νερά. Κι ενώ ψάχνει να βρει την άκρη σχετικά με το φόνο ενός συνταξιούχου φαρμακοποιού, βρίσκεται μπροστά σ’ ένα δεύτερο φόνο, ενός παιδικού του φίλου αυτή τη φορά…

Ένα πλούσιο και ενδιαφέρον αστυνομικό αφήγημα όπου το φόντο είναι εξίσου συναρπαστικό με την κύρια πλοκή. Μαζί με τον Ελισαίο θα σεργιανίσουμε στις λεωφόρους και τα σοκάκια μιας αρχοντικής, κοσμοπολίτικης Σμύρνης που δεν υπάρχει πια. Θα επισκεφτούμε τον φραγκομαχαλά, τα εβραίικα, τα ρωμαίικα, τα τούρκικα. Θα πιούμε καυτό τσάι σε γραφικούς καφενέδες, ξακουστά χάνια  και πολυτελή ξενοδοχεία, θα επισκεφτούμε πλούσιες επαύλεις και χαμόσπιτα, θα γνωρίσουμε σπιούνους, εγκληματίες, φιλήσυχους αστούς και μοιραίες γυναίκες. Θα ταξιδέψουμε με τραίνα, με λαντώ, με ιππήλατα τραμ. Θ’ απολαύσουμε ένα πλούσιο μεστό ανάγνωσμα που θα κρατήσει το ενδιαφέρον μας μέχρι την τελευταία του σελίδα.

Σημαντική ήταν η συνεισφορά του μεταφραστή Βασίλη Δανέλλη, σ’ ένα έργο που η γλώσσα είναι καθοριστική στη δημιουργία της εικόνας, στην απόδοση του κλίματος. Πολύτιμες ήταν και οι πλούσιες υποσημειώσεις του, απαραίτητες για όλους εμάς που δε γνωρίσαμε τη Σμύρνη του άλλοτε και που αλίμονο δεν έχουμε πια ελπίδα να τη γνωρίσουμε παρά μόνο μέσα από αφηγήσεις σαν και τούτην εδώ.

Αρέσει σε %d bloggers: