Το μαγικό λυχνάρι

arabian-oil-lamp-10

Τις προάλλες, προσπαθώντας μάταια να συγυρίσω την αποθήκη μου ανακάλυψα ένα παλιό, αραχνιασμένο, μαυρισμένο λυχνάρι. Πώς βρέθηκε εκεί ένας θεός το ξέρει. Το πήρα στα χέρια μου, το περιεργάστηκα… Σκέφτηκα να το καθαρίσω και να το βάλω στο γραφείο μου – μπας και μου κατέβει στην κούτρα καμιά ιστορία με αραβικό άρωμα. Εκεί που το καθάριζα – δε θα το πιστέψετε – ακούστηκε ένα ΠΑΦ και μια δυνατή λάμψη με ανάγκασε να κλείσω τα μάτια! Όταν τα ξανάνοιξα το λυχνάρι ήταν πεσμένο εκεί, στα πόδια μου. Άστραφτε από καθαριότητα, αντανακλώντας δεκάδες πολύχρωμες ακτίνες. Οι αράχνες και οι σκόνες είχαν εξαφανιστεί. Από το στόμιό του έβγαινε ένας γαλάζιος καπνός. Σταδιακά ο καπνός απέκτησε σχήμα, σταθεροποιήθηκε. Ήταν ένα τζίνι! Πριν προσπαθήσω να καταλάβω αν ονειρεύομαι ή αν κάποιος μου κάνει πλάκα, άκουσα τη φωνή του:

τζίνι

  • Στις προσταγές σου αφέντη! Μπορείς να κάνεις μια ευχή, ό,τι ευχή θέλεις. Θα την πραγματοποιήσω. Ένας μόνο περιορισμός υπάρχει! Η ευχή σου δεν πρέπει να έχει σχέση με την πολιτική!

Ποτέ μου δεν είχα πολιτικές φιλοδοξίες, οπότε  δεν είχα πρόβλημα:

  • Θέλω να γυρίσουμε πίσω στο χρόνο, τότε που μόλις είχα τελειώσει τις σπουδές μου. Θέλω βγαίνοντας από το Πανεπιστήμιο να πάρω μια θέση υψηλόβαθμου στελέχους σε μια μεγάλη τράπεζα. Α! Το γραφείο μου να έχει και καφετιέρα – γερμανική κατά προτίμηση!.

Το τζίνι έβγαλε το τάμπλετ του (πρώτη φορά έβλεπα τζίνι με τάμπλετ), ρώτησε τον κωδικό για το WI FI, έψαξε λίγο και μου είπε λυπημένα,

  • Σόρι φιλαράκο, για να πραγματοποιηθεί αυτή σου η επιθυμία πρέπει να είσαι γιος πρώην πρωθυπουργού. Είπαμε όχι πολιτική! Βρες κάτι άλλο.
  • Εντάξει, απάντησα εγώ, θέλω τότε να γίνω γιατρός!
  • Έχεις πτυχίο ιατρικής;
  • Μα αν είχα πτυχίο δε θα χρειαζόμουν εσένα…
  • Σωστά. Θα το κοιτάξω.

Μετά από λίγο δεύτερη απογοήτευση:

  • Για να γίνει αυτό πρέπει να είσαι σύζυγος πρωθυπουργού!
  • Εντάξει. Κάνε με καθηγητή στο Πολυτεχνείο. Αλλά να πηγαίνω στη δουλειά μου με ελικόπτερο.
  • Πού πας και τα βρίσκεις! Πάλι χρειάζεσαι σύζυγο πρωθυπουργό!

Δε θα βγάλουμε άκρη σκέφτηκα. Καλά έκανα και δεν πίστευα ποτέ στα παραμύθια της Χαλιμάς. Τέλος πάντων, ας του δώσω μια ευκαιρία ακόμα.

  • Θέλω να μένω σε ένα ακριβό προάστειο, σε μια πολυτελή βίλλα, να έχω ακριβά αυτοκίνητα και να μην κάνω καμία δουλειά. Άντε πού και πού να βγάζω κανένα βιβλίο.
  • Σόρι. Πρέπει να έχεις αδελφό πρωθυπουργό.
  • Στέλεχος σε διεθνή οργανισμό;
  • Μόνο αν πηγαίνεις στο ίδιο γυμναστήριο με κάποιον πρωθυπουργό. Αν και… με τέτοια κοιλιά, ούτε τότε έχεις ελπίδες!

Εντάξει, τα όνειρα δεν βγαίνουν ποτέ αληθινά. Αλλά ας προσπαθήσω.

  • Ξέρεις θα ήθελα να ασχοληθώ με την παιδεία. Να βγάζω εκπαιδευτικά DVD και να τα πουλάω στα σχολεία!
  • Τότε χρειάζεσαι σύζυγο υπουργό.
  • Μήπως να σχεδιάζω εκπαιδευτικά προγράμματα, τέτοια πράγματα;
  • Δε γίνεται. Θέλεις θεία υπουργό!
  • Βάλε με τότε διευθυντή σε καμιά δημόσια υπηρεσία. Να στα λεωφορεία της Θεσσαλονίκης, που είναι κι ερωτική πόλη ας πούμε.
  • Χε, χε. Εκεί πρέπει να έχεις γιο υπουργό!

Είχα πια βαρεθεί.

  • Εντάξει, του είπα. Φέρε μου ένα ποτήρι νερό και παράτα με.
  • Αδύνατον. Για να σου φέρω νερό πρέπει να είσαι εσύ βουλευτής κι εγώ καφετζής στη βουλή. Οπότε πια χρειάζομαι ΕΓΩ θείο υπουργό!

Ξύπνησα κάθιδρος. Ουφ, όνειρο ήταν, σκέφτηκα. Όμως το λυχνάρι ήταν εκεί. Και δίπλα του ένα λατινικό λεξικό, ανοιγμένο στο n.  Κυκλωμένη με κόκινο μαρκαδόρο ήταν η λέξη nepos, (γεν. nepotis).

Advertisements

Suphi Varim: Έγκλημα στη Σμύρνη

Μετάφραση: Βασίλης Δανέλλης

Εκδόσεις Αλεξάνδρεια

Layout 1

Σμύρνη, γύρω στο 1900. O ιδιωτικός ντετέκτιβ Σωκράτης Ελισαίος δεν είναι συνηθισμένος στις «μεγάλες υποθέσεις». Δουλειά του είναι να εντοπίζει και να αποκαλύπτει μικροαπατεώνες, μπαταχτσήδες και πλαστογράφους για λογαριασμό των πελατών του, Ρωμιών και Φραγκολεβαντίνων της Σμύρνης. Όταν όμως ο φίλος του, Τζεβντέτ Σαμί, επιθεωρητής της αστυνομίας, ζητά τη βοήθειά του για την εξιχνίαση μιας δολοφονίας, αναγκάζεται να ψαρέψει σε άγνωστα κι επικίνδυνα νερά. Κι ενώ ψάχνει να βρει την άκρη σχετικά με το φόνο ενός συνταξιούχου φαρμακοποιού, βρίσκεται μπροστά σ’ ένα δεύτερο φόνο, ενός παιδικού του φίλου αυτή τη φορά…

Ένα πλούσιο και ενδιαφέρον αστυνομικό αφήγημα όπου το φόντο είναι εξίσου συναρπαστικό με την κύρια πλοκή. Μαζί με τον Ελισαίο θα σεργιανίσουμε στις λεωφόρους και τα σοκάκια μιας αρχοντικής, κοσμοπολίτικης Σμύρνης που δεν υπάρχει πια. Θα επισκεφτούμε τον φραγκομαχαλά, τα εβραίικα, τα ρωμαίικα, τα τούρκικα. Θα πιούμε καυτό τσάι σε γραφικούς καφενέδες, ξακουστά χάνια  και πολυτελή ξενοδοχεία, θα επισκεφτούμε πλούσιες επαύλεις και χαμόσπιτα, θα γνωρίσουμε σπιούνους, εγκληματίες, φιλήσυχους αστούς και μοιραίες γυναίκες. Θα ταξιδέψουμε με τραίνα, με λαντώ, με ιππήλατα τραμ. Θ’ απολαύσουμε ένα πλούσιο μεστό ανάγνωσμα που θα κρατήσει το ενδιαφέρον μας μέχρι την τελευταία του σελίδα.

Σημαντική ήταν η συνεισφορά του μεταφραστή Βασίλη Δανέλλη, σ’ ένα έργο που η γλώσσα είναι καθοριστική στη δημιουργία της εικόνας, στην απόδοση του κλίματος. Πολύτιμες ήταν και οι πλούσιες υποσημειώσεις του, απαραίτητες για όλους εμάς που δε γνωρίσαμε τη Σμύρνη του άλλοτε και που αλίμονο δεν έχουμε πια ελπίδα να τη γνωρίσουμε παρά μόνο μέσα από αφηγήσεις σαν και τούτην εδώ.

Thomas Bronnec: Οι Μυημένοι

`Εκδόσεις ΠΟΛΙΣ

Οι μυημένοι0001.jpg

Ο Κριστόφ Ντεμορύ είναι ένα καλολαδωμένο γρανάζι του κρατικού μηχανισμού. Μυημένος, όπως και οι υπόλοιποι πρωταγωνιστές της φερώνυμης ιστορίας –  αλλά και το σύνολο των στελεχών της Γαλλικής πυραμίδας εξουσίας, από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας μέχρι τον τελευταίο γραμματέα υπουργείου – διαβαίνει τον ένα μετά τον άλλο τους σταθμούς της πορείας του, σύμφωνα με τις αυστηρές εργοστασιακές προδιαγραφές της ΕΝΑ (École Nationale d’ Administration – Εθνική Σχολή Διοίκησης).

H αρχή της ιστορίας τον βρίσκει διευθυντή του γραφείου της νέας και φιλόδοξης Υπουργού των Οικονομικών. Με την δονκιχωτικά άτεγκτη στάση της απέναντι στους τραπεζίτες, η πρώην ακτιβίστρια έχει γίνει ιδιαίτερα δημοφιλής – τόσο που ο άλλοτε μεντοράς της και νυν ένοικος του Palais de l’Élysée έχει αρχίσει να χάνει τον ύπνο του. Ωστόσο, τόσο στην Οικονομία, όσο και στην πολιτική δεν υπάρχουν ευσταθείς ισορροπίες. Δυο αυτοκτονίες, με απόσταση τριών ετών η μία από την άλλη, θα αποτελέσουν το σκουπιδάκι που θα αποσυντονίσει τη μηχανή, το ανεπαίσθητο φτερούγισμα της πεταλούδας που στη θέση της λιακάδας θα προκαλέσει καταιγίδα.

Με τις ανατροπές να διαδέχονται η μία την άλλη, σ’ ένα ρυθμό προσαρμοσμένο στις ταχύτητες του εικοστού πρώτου αιώνα, ο Bronnec ξεδιπλώνει μια μεστή, ζωντανή αφήγηση στην οποία ο κάθε ήρωας έχει τη δική του Αχίλλειο Πτέρνα. Μέσα από τυρβώδεις αναταράξεις, ηφαιστειακές εκρήξεις και απρόβλεπτα τσουνάμι, τα γεγονότα υποτάσσονται νομοτελειακά στον παράξενο ελκυστή της ιστορίας. Ωστόσο, οι διαδοχικές μεγεθύνσεις – το βασικό εργαλείο στη μελέτη των χαοτικών φαινομένων – αποκαλύπτουν μέσα σε κάθε χαρακτήρα τα ιδιαίτερα «σημεία ιδιομορφίας» του, προσαρμοσμένα σ’ ένα γενικό πρότυπο αυτοομοιότητας.

Πιστός στις καλύτερες παραδόσεις του νουάρ – αν υποθέσουμε ότι τέτοιες παραδόσεις υπάρχουν – ο Bronnec μας παρουσιάζει τσακισμένες προσωπικότητες, πάθη, μοιραίες γυναίκες, εγκλήματα par action ou par omission και αναδεικνύει την αδήριτη, νομοτελειακή επικράτηση της δύναμης πάνω στο δίκιο.

Κλείνοντας το βιβλίο, λαχανιασμένος  μια και θ’ αναγκαστεί να παρακολουθήσει τον ξέφρενο καλπασμό του συγγραφέα, ο αναγνώστης θ’ ακούσει να επαναλαμβάνεται στον ψίθυρο του ανέμου η εμβληματική ατάκα, ζωντανή και επίκαιρη σαράντα τόσα χρόνια μετά: Forget it Jake, its Chinatown.

 

 

Ο Cedric Villani στη Γαλλική Εθνοσυνέλευση

Με την ευκαιρία της εκλογής του Cedric Villani, κατόχου του μεταλλίου Φιλντς, της υψηλότερης διάκρισης στα μαθηματικά, στη Γαλλική Εθνοσυνέλευση αναδημοσιεύω εδώ ένα κείμενό μου του 2004. Είχε δημοσιευτεί στα Νέα παραμονές των εκλογών του 2004 και βρίσκεται στο βιβλίο μου «Μαθηματικά επίκαιρα – Συνειρμοί διαβάζοντας την εφημερίδα». Έτσι για να θυμηθούμε την εποχή που εμείς δέναμε τα σκυλιά με τα λουκάνικα και οι πολιτικοί μας ελέω Ολυμπιάδας έστηναν  το μεγάλο φαγοπότι που μας έφερε εδώ που είμαστε σήμερα.

Πρώτη δημοσίευση 4 Μαρτίου 2004.

Archytas Villani

Με τους Μαθηματικούς στην κυβέρνηση η λογική στην εξουσία!

Με την επικράτηση του μαθηματικού λογισμού οι πολιτικές αντιπαραθέσεις μετριάζονται και η σύμπνοια ενισχύεται. Γιατί o λογισμός μπορεί να επιβάλει την ισότητα και δεν επιτρέπει τα άδικα πλεονεκτήματα.

Αρχύτας ο Ταραντίνος

Ανεξάρτητα με το αποτέλεσμα των εκλογών, δε χωρεί αμφιβολία ότι, αφού ο νικητής θα αναδειχθεί με ποσοστό 40% περίπου, το βράδυ της Κυριακής το 60% των Ελλήνων θα νιώθουν  ηττημένοι. Βέβαια, ένα μεγάλο μέρος του 40% που θα «νικήσει» θα διαπιστώσει σύντομα ότι είναι και αυτό ηττημένο, αφού νομοτελειακά όποια παράταξη κι αν νικήσει, θα αθετήσει τις υποσχέσεις της, χωρίς άλλωστε να προκαλέσει και μεγάλη έκπληξη – μάθαμε πια τόσες φορές… Οι μόνοι πραγματικοί νικητές θα είναι τα ίδια τα στελέχη του κόμματος που θα επικρατήσει καθώς και η μικρή μειοψηφία 2-3% του ελληνικού λαού που είναι και θα παραμείνουν βολεμένοι ανεξαρτήτως νικητού. Σ’ αυτό το ποσοστό θα έρθει να προστεθεί και το 5-6% του ΚΚΕ έτσι και μείνει απ’ έξω ο Συνασπισμός…

Στην καλύτερη περίπτωση λοιπόν, το 90% των συμπατριωτών μας θα βγει ηττημένο και από αυτές τις εκλογές. Έτσι ήταν, έτσι είναι και πολύ φοβούμαι ότι έτσι θα είναι πάντα.

Η στήλη, χωρίς την παραμικρή πρόθεση να διατυπώσει άμεσα ή έμμεσα κάποια πρόταση, αλλά και χωρίς να απαγορεύει σε κανέναν να αποδεχθεί τις προτάσεις που… δεν κάνει, θα αναφερθεί, έτσι για παρηγοριά, σ’ έναν από τους κορυφαίους έλληνες μαθηματικούς που, παράλληλα με την επιστημονική του δραστηριότητα, άσκησε πολιτική εξουσία και τα κατάφερε περίφημα. Γνωρίζουμε ότι με τον τρόπο αυτό καταστρέφουμε το γενικά αποδεκτό προφίλ του μαθηματικού που εμφανίζεται ως άτομο εκτός πραγματικότητας, ως κάποιος που πέρα από τα στενά όρια της επιστήμης του αδυνατεί να επικοινωνήσει με το περιβάλλον του, να ενταχθεί στον κοινωνικό του περίγυρο. Πρόκειται για ένα προφίλ που χτίστηκε επιμελώς από φιλοσόφους όπως ο Πλάτωνας, ιστορικούς όπως ο Πλούταρχος, λογοτέχνες όπως ο Αριστοφάνης ή ο Δάντης και που συχνά στηρίχθηκε και από τους ίδιους τους ενδιαφερόμενους που έδειξαν να υιοθετούν για τον εαυτό τους το «ίματζ» της απροσάρμοστης ιδιοφυίας. Πρόκειται ωστόσο, τόσο στην περίπτωση που θα αναφέρουμε όσο και σε πολλές άλλες για μια ολότελα λανθασμένη εικόνα.

Ο Αρχύτας ο Ταραντίνος (428 – 350 π.Χ.), όγδοος αρχηγός της σχολής των Πυθαγορείων, θεωρείται ως ένας  από τους σημαντικότερους συνεχιστές της  πυθαγόρειας παράδοσης. Για πολλά χρόνια κυριάρχησε στα πολιτικά πράγματα της πόλης του, του Τάραντα της Κάτω Ιταλίας. Εκλέχτηκε επτά συνεχόμενες φορές στρατηγός και εργάστηκε συστηματικά για τη συνεργασία όλων των ελληνικών πόλεων της Μεγάλης Ελλάδας. Η βασική πολιτική φιλοσοφία του ήταν ότι τόσο η σταθερότητα του κράτους, όσο και η ατομική ευτυχία πρέπει να στηρίζονται στον ορθολογισμό και τη λιτότητα και όχι στον ευδαιμονισμό. Πρέσβευε ότι τα συναισθήματα και κυρίως η οργή είναι κακός σύμβουλος τόσο για τον πολιτικό όσο και για τον πολίτη που πρέπει να λαμβάνουν τις αποφάσεις τους μόνο με τη λογική. Οι χρονικογράφοι, και κυρίως ο βιογράφος του Αριστόξενος, αναφέρουν ότι δεν τιμωρούσε ποτέ τους δούλους του ακόμα και στα σοβαρότερα παραπτώματά τους γιατί αυτό θα σήμαινε ότι ενεργεί κάτω από την επίδραση του θυμού. Ακόμα ότι δεν έβριζε ποτέ υψηλοφώνως, προτιμώντας να… γράψει τις  βρισιές του σ’ ένα τοίχο.

Υπήρξε στενός φίλος του Πλάτωνα. Όταν το 361 ο τύραννος των Συρακουσών Διονύσιος τον συνέλαβε και απειλούσε να τον εκτελέσει ο Αρχύτας άσκησε όλη του την πολιτική επιρροή για να τον σώσει και έστειλε στις Συρακούσες ένα καράβι να τον παραλάβει. Η φιλία των δύο ανδρών βασίστηκε στην αμοιβαία εκτίμηση, όχι όμως στη συμφωνία πάνω στα φιλοσοφικά και επιστημονικά θέματα. Γνωρίζουμε για παράδειγμα ότι ο Πλάτων πίστευε ότι αποκλειστικός σκοπός των Μαθηματικών ήταν η εξύψωση της ψυχής και όχι οι πρακτικές εφαρμογές. Κατέκρινε λοιπόν με δριμύτητα τον Αρχύτα που υπηρετούσε την «οργανική» Γεωμετρία και ανάλωνε χρόνο ασχολούμενος με εφευρέσεις.

Από τις μηχανικές κατασκευές του μνημονεύεται η «περιστερά του Αρχύτα» ένα ξύλινο ομοίωμα πουλιού που μπορούσε να πετάξει με τη βοήθεια πεπιεσμένου αέρα τον οποίο εκτόξευε από το κάτω μέρος του. Ακόμη ο Αριστοτέλης τον αναφέρει ως εφευρέτη της… κουδουνίστρας που χρησίμευε στο «…να προσφέρει στα παιδιά απασχόληση και να τα εμποδίζει από του να κάνουν ζημιές μέσα στο σπίτι, αφού αποκλείεται τα παιδιά να κάτσουν ήσυχα…» (Αριστοτέλους Πολιτικά). Νομίζουμε ότι αυτή η τελευταία εφεύρεση αναδεικνύει πλήρως την πολιτική διορατικότητα του ανδρός. (Αντικαταστήστε τη λέξη παιδιά με τη λέξη λαός και τη λέξη κουδουνίστρα με τη λέξη τηλεόραση και θα καταλάβετε τι εννοούμε).

Ο Αριστοτέλης τον επαινεί ακόμα για την ικανότητά του να δίνει ορισμούς που να αναφέρονται ταυτόχρονα στη μορφή και στην ύλη (θεμελιώδης θέση του Αριστοτέλη ήταν ότι η ύλη δεν υπάρχει ανεξάρτητα από τη μορφή, θέση για την οποία δέχθηκε δριμύτατες κριτικές). Ως παράδειγμα αναφέρει τον ορισμό της «νηνεμίας» ως «ηρεμίας του αέρα» και της «γαλήνης» ως «ομαλότητας της θάλασσας».

Ας έρθουμε τώρα στο μαθηματικό έργο του Αρχύτα. Του αποδίδεται η πιο αξιοπρόσεκτη λύση στο Δήλιο πρόβλημα, το ένα από τα τρία μεγάλα προβλήματα των ελληνικών Μαθηματικών: Σύμφωνα με το μύθο, κάποιος χρησμός ζητούσε από τους Αθηναίους να κατασκευάσουν ένα κυβικό βωμό, διπλάσιο σε όγκο από αυτόν που ήδη υπήρχε στο ναό του Απόλλωνα στη Δήλο. (Μη βιαστείτε να πείτε «σιγά το πρόβλημα, αρκεί να τοποθετήσουμε ένα δεύτερο κύβο πάνω στον πρώτο», γιατί ο όγκος που θα προκύψει θα είναι διπλάσιος αλλά δε θα έχουμε πια κύβο. Και μην ακούσω να λέει κανείς πως αρκεί να διπλασιάσουμε τις διαστάσεις του αρχικού κύβου, γιατί τότε ο κύβος που θα προκύψει δε θα είναι πια διπλάσιος αλλά… οκταπλάσιος). Όπως αποδείχθηκε μόλις το 1882, η λύση αυτού του προβλήματος με αποκλειστική χρήση κανόνα και διαβήτη είναι αδύνατη. Ο Αρχύτας ανακάλυψε μια λύση με χρήση γεωμετρικών στερεών, λύση που αποδεικνύει τη βαθιά ενορατική του γνώση και κατανόηση της Στερεομετρίας. Η λύση του θεωρείται ιδιαιτέρως χρήσιμη για τους μηχανικούς αφού επιτρέπει όχι μόνο το διπλασιασμό αλλά και την μεγέθυνση υπό οιαδήποτε κλίμακα ενός στερεού. (Σα να λέμε από τη μακέτα του κυρίου Καλατράβα στην κατασκευή του αληθινού θόλου. Το ότι ο θόλος του Καλατράβα θα μείνει για πάντα μακέτα – κι ας μην αρέσει η λέξη στον κ. Πρωθυπουργό – δεν οφείλεται λοιπόν σε κάποιο μαθηματικό έλλειμμα αλλά σε περίσσευμα… μάσας για την οποία όντως ο πολιτικός Αρχύτας δεν είχε προβλέψει τίποτα).

Ο Αρχύτας ασχολήθηκε ακόμα με τη μαθηματική θεμελίωση της θεωρίας της αρμονίας. Διατύπωσε τη θέση ότι ο μουσικός τόνος εξαρτάται από την ταχύτητα με την οποία διαδίδεται ο ήχος. Η ιδέα του, αν και λανθασμένη, βρίσκεται στη σωστή κατεύθυνση. Μελέτησε ακόμη τους δυνατούς τρόπους διαίρεσης των μουσικών διαστημάτων καθώς και τις μουσικές κλίμακες. Το θεωρητικό του έργο για τη μουσική περιλαμβάνεται στην Κατατομή του κανόνος του Ευκλείδη. Άλλωστε αυτός ήταν που αναφέρθηκε πρώτος στα τέσσερα «μαθήματα», Αριθμητική, Γεωμετρία, Αστρονομία και Μουσική, τις μαθηματικές γνώσεις που αποτέλεσαν το Μεσαιωνικό Quadrivium.

Αρχική μας πρόθεση ήταν να αναφερθούμε και σε άλλους μαθηματικούς που άσκησαν πολιτική εξουσία. Είχαμε κατά νουν για παράδειγμα τις κυβερνήσεις τις Γαλλικής Επανάστασης όπου συμμετείχαν κορυφαίοι μαθηματικοί όπως ο Φουριέ, ο Μονζ, ο Λαπλάς, οι Καρνό. Ίσως μάλιστα ένας από τους λόγους που η ημιδιαλυμένη μετεπαναστατική Γαλλία κατόρθωσε να επικρατήσει απέναντι στις συνασπισμένες αντιδραστικές δυνάμεις ήταν η παρουσία τόσων διαπρεπών επιστημόνων στο τιμόνι του. Σ’ αυτούς όμως θα αναφερθούμε μια άλλη φορά. Άλλωστε, οι ευρωεκλογές δεν αργούν. Στο μεταξύ… καλό βόλι.

Υστερόγραφο

H αλήθεια να λέγεται! Παρά τις δυσοίωνες και κακοήθεις προβλέψεις που ο γράφων δημοσιοποίησε στις 4/3/2004, η στέγη Καλατράβα δεν παρέμεινε μακέτα. Στήθηκε και από όσο γνωρίζουμε μέχρι σήμερα δεν έχει καταρρεύσει. Έτσι σύμφωνα με τον τέως τώρα πια υπουργό πολιτισμού κ. Βενιζέλο θα αποτελέσει το δεύτερο μετά τον Παρθενώνα σημαντικότερο μνημείο για το οποίο θα πρέπει να υπερηφανεύονται οι Έλληνες. Φειδίας και Καλατράβα θα αποτελούν τα αιώνια αλληλοσυμπληρούμενα σύμβολα της αισθητικής και του κιτς, του μέτρου και της μεγαλομανίας, του κάλλους και του κατιναριού. Ας μη λησμονήσουμε βέβαια και παλιότερη δήλωση της κας Δήμητρας Παπανδρέου ότι τα δύο σημαντικότερα μνημεία των Αθηνών είναι ο Παρθενώνας και το Μέγαρο Μουσικής. Τρία λοιπόν τα κορυφαία μνημεία του ελληνικού πολιτισμού: Παρθενώνας, Μέγαρο και στέγη Καλατράβα. Ένα είναι δημιούργημα του χρυσού αιώνα του Περικλέους και δύο του πρασινωπού αιώνα του ΠΑΣΟΚ. Σα να λέμε ΠΑΣΟΚ – Περικλής 2-1.

Υστερόγραφο 2 (19/6/2017)

Το στέγαστρο Καλατράβα όπως και το σύνολο των Ολυμπιακών κιτς, όπως ήταν προβλεπόμενο καταρρέουν Εμέις όμως ακόμα πληρώνουμε (νομίζω μέχρι το 2060;)

Σρινιβάσα Ραμάνουτζαν, ο αυτοδίδακτος

Η ομάδα Θαλής+Φίλοι καλωσορίζει την προβολή στην Ελλάδα της ταινίας Ο Άνθρωπος που Γνώριζε το Άπειρο που αναφέρεται στη ζωή του Σρινιβάσα Ραμάνουτζαν.

Την Παρασκευή 13 Μαΐου, στις 18:15 σας περιμένουμε στο Cafe του Ιανού για να συζητήσουμε σχετικά με τον Ραμάνουτζαν και το έργο του. Στη συνέχεια θα παρακολουθήσουμε όλοι μαζί την την προβολή της ταινίας στον κινηματογράφο ΟΠΕΡΑ στις  20:00.

Για τη συγκεκριμένη παράσταση, η εταιρεία ODEON, προσφέρει μειωμένο εισιτήριο σε όσους κλείσουν θέση μέσω της ιστοσελίδας Θαλής + Φίλοι.

Λεπτομέρειες εδώ

http://thalesandfriends.org/el/2016/05/05/i-omada-thalis-kai-filoi-sas-kalei-sti-dialexi-kai-stin-provoli-tis-tainias-gia-ton-ramanoutzan/

the_man_who_knew_infinity_a_l

 

 

Ανακοίνωση – Μάιος 2015 #5

Πρόσφατα έδωσα μια συνέντευξη στο Propaganda.gr, με αφορμή το νέο μου βιβλίο, Εγκλήματα δημοσιονομικής προσαρμογής. Αν θέλετε να τη διαβάσετε, μπορείτε να πατήσετε εδώ.

Γυναίκες Μαθηματικοί

Τιμώντας την Maryam Mirzakhani, μαθηματικό από το Ιράν, την πρώτη γυναίκα στην ιστορία που τιμήθηκε με το μετάλλιο Fields, την ύψιστη διάκριση που απονέμεται σε μαθηματικούς, αναρτώ ένα άρθρο που είχα δημοσιεύσει στις 11 Μαρτίου 2004 και περιλαμβάνεται στο βιβλίο μου Μαθηματικά Επίκαιρα – Συνειρμοί διαβάζοντας την εφημερίδα.

Γυναίκες Μαθηματικοί

Οι γυναίκες είναι το μισό του ουρανού
Μάο Τσε Τουγκ

Τη Δευτέρα που μας πέρασε τα φώτα της δημοσιότητας ήταν στραμμένα αποκλειστικά στις εκλογές. Έτσι, πέρασε σχεδόν απαρατήρητο ότι η 8η Μαρτίου ήταν η Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας, η μία και μοναδική μέρα το χρόνο που η κοινωνία μας τιμά το μισό πληθυσμό της Γης, του υπόσχεται ισότητα στις ευκαιρίες, καλύτερες συνθήκες ζωής και εργασίας, απελευθέρωση από τις προκαταλήψεις. Έτσι για να ‘χουν τις υπόλοιπες 364 μέρες κάτι να παρηγοριούνται οι εκπρόσωποι του «ωραίου φύλου» ανάμεσα σε δυο λιθοβολισμούς με βάση το νόμο της σαρίας, ανάμεσα σε δυο βιασμούς ή, για τις τυχερότερες, ανάμεσα σε δυο μπουγάδες.

Η έρευνα στα Μαθηματικά, όπως άλλωστε και η επιστημονική έρευνα γενικότερα δεν είναι εύκολη δουλειά. Ο ερευνητής οφείλει να ξεπεράσει δεσμεύσεις και αναστολές και να τοποθετήσει το πρόβλημά του σε μια νέα διάσταση, σ’ ένα διαφορετικό πλαίσιο για να το λύσει, ή, το και συνηθέστερο, για να κάνει ένα μικρό βήμα προς τη λύση. Όταν όμως ο ερευνητής είναι γυναίκα, εκτός από τις δυσκολίες «της δουλειάς» έχει να αντιμετωπίσει τις προκαταλήψεις, τη δυσπιστία, την απαξία ολόκληρης της κοινωνίας. Μιας κοινωνίας που ακόμα και σήμερα, παρά τις περί του αντιθέτου εξαγγελίες θεωρεί ότι ο ρόλος και η θέση της γυναίκας δεν είναι στα πανεπιστήμια και τα ερευνητικά κέντρα αλλά… στην κουζίνα της Βέβαια το τακτ των καιρών επιβάλλει να μιλάμε για «το σπιτικό που μόνο η αφοσίωση και η ιδιαίτερη γυναικεία σοφία μπορεί να ζεστάνει και να αναδείξει σε συστατικό κύτταρο της κοινωνίας μας» αλλά ας μη γελιόμαστε, περί κουζίνας πρόκειται.

Θ’ αναφερθούμε σήμερα σε κάποιες γυναίκες που σε πείσμα του κοινωνικού τους περίγυρου, οδηγημένες από το πάθος της επιστημονικής περιέργειας, γνωρίζοντας ότι ακόμα και από τη συγκλονιστικότερη επιτυχία τους δε θα αποκόμιζαν ωφέλη ανάλογα με αυτά που θα απολάμβανε ένας άνδρας συνάδελφός τους, ξεπέρασαν τη μοίρα τους και κατόρθωσαν να διακριθούν στον 100% ανδροκρατούμενο κλάδο των μαθηματικών.

Η Υπατία έζησε στην Αλεξάνδρεια ανάμεσα στο 370 και το 415 μ.Χ. Πρώτος της δάσκαλος ήταν ο πατέρας της Θέων, με τον οποίο συνεργάστηκε στην επιμέλεια και το σχολιασμό των Στοιχείων του Ευκλείδη, του πρώτου ολοκληρωμένου μαθηματικού έργου στην ιστορία της ανθρωπότητας καθώς και της Μεγίστης του Πτολεμαίου, της Βίβλου της ελληνικής Αστρονομίας. Γύρω στο 400 ανέλαβε τη διεύθυνση της νεοπλατωνικής σχολής της Αλεξάνδρειας, όπου διακρίθηκε τόσο για το ταλέντο της στη διδασκαλία όσο και για τον μαθηματικό προσανατολισμό που έδωσε στο πρόγραμμα σπουδών. Στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία επικρατούσε ακόμα ανεξιθρησκία, παρόλο που ο Χριστιανισμός είχε ήδη αρχίσει να επιβάλλεται. Η Υπατία δεν ήταν Χριστιανή διατηρούσε όμως εξαιρετικές σχέσεις με αρκετούς Χριστιανούς λογίους όπως ο Συνέσιος ο Κυρηναίος, μετέπειτα επίσκοπος Πτολεμαΐδος. Από την αλληλογραφία τους άλλωστε γνωρίζουμε ότι η Υπατία είχε επινοήσει διάφορα επιστημονικά όργανα, όπως τον επίπεδο αστρολάβο.

Ο επίσκοπος Αλεξανδρείας Κύριλλος είχε ως κύριο στόχο του τον εξοβελισμό των εθνικών από την πόλη. Για το σκοπό αυτό είχε οργανώσει ομάδες φανατικών που προσπαθούσαν να τρομοκρατήσουν με κάθε τρόπο τους αλλόδοξους. Μια γυναίκα λοιπόν, εθνική, κάτοχος μιας τόσο σημαντικής θέσης και επιπλέον – σύμφωνα με κάποιες μαρτυρίες – εξαιρετικά όμορφη αποτελούσε κόκκινο πανί για τον Κύριλλο (που αργότερα έγινε και άγιος τρομάρα του) και τον όχλο του. Έτσι το 415 το «χριστεπώνυμον πλήρωμα» της Αλεξάνδρειας ξεσηκώθηκε, συνέλαβε την Υπατία και αφού την διαπόμπευσε, την δολοφόνησε με εξαιρετική αγριότητα. Αυτό ήταν και το τέλος της νεοπλατωνικής σχολής της Αλεξάνδρειας. Τα μέλη της κατέφυγαν κακήν κακώς στην Αθήνα όπου συνέχισε για λίγο ακόμα να επικρατεί μια σχετική ελευθερία της σκέψης μέχρι που ο Ιουστινιανός επέβαλε και εκεί την απόλυτη σιωπή…

Η επόμενη γυναίκα μαθηματικός που μνημονεύει η ιστορία έζησε κάπου 1300 χρόνια αργότερα. Η Maria Gaetana Agnesi (1718 – 1799) ήταν κόρη ενός πλουσίου εμπόρου από το Μιλάνο. Από μικρή έδειξε το ταλέντο της τόσο στις θετικές επιστήμες όσο και στις γλώσσες. Ο πατέρας της στην προσπάθειά του για κοινωνική προβολή οργάνωνε στο σπίτι του μεγάλες συγκεντρώσεις, όπου προσκαλούσε όλη την αριστοκρατία του πνεύματος. Η Μαρία – το παιδί θαύμα – υποχρεωνόταν να διασκεδάζει τους καλεσμένους επιδεικνύοντας τις γνώσεις της σε διάφορα θέματα, απευθυνόμενη μάλιστα στους ξένους στη μητρική τους γλώσσα. Σε ηλικία 17 ετών συνέταξε κριτικά σχόλια στην «Αναλυτική πραγματεία περί των κωνικών τομών» του μαρκησίου de l’ Hôpital. Την ίδια περίπου εποχή σταμάτησε να κάνει την ατραξιόν στο σαλόνι του πατέρα της και ασχολήθηκε σοβαρά με τη μελέτη του Απειροστικού Λογισμού που λίγα χρόνια πριν είχαν δημιουργήσει ο Λάιμπνιτζ και ο Νεύτων. Το 1748 δημοσίευσε το αποτέλεσμα της εργασίας της, τη «Θεμελίωση της Ανάλυσης προς χρήση της ιταλικής νεολαίας», το πρώτο διδακτικό σύγγραμμα πάνω στις νέες μαθηματικές θεωρίες που μεταφράστηκε σε πολλές γλώσσες και χρησιμοποιήθηκε ως εγχειρίδιο ακόμα και από το Καίμπριτζ. Το 1750 το Βατικανό την ονόμασε καθηγήτρια Μαθηματικών στο Πανεπιστήμιο της Μπολώνιας. Ωστόσο, παρόλο που, όπως δείχνει το συγγραφικό της έργο, είχε ιδιαίτερο ταλέντο στη διδασκαλία, δε διανοήθηκε ποτέ να ασκήσει τα καθήκοντά της θεωρώντας την έδρα της ως μια απλή τιμητική διάκριση.

Αν η οικογένεια της Maria Agnesi την ενθάρρυνε να ασχοληθεί με τα Μαθηματικά, δεν ισχύει το ίδιο για την οικογένεια της Sophie Germain (1776 – 1831). Κόρη, όπως και η Agnesi ενός πλουσίου εμπόρου μεταξιού, άρχισε να ενδιαφέρεται για τα Μαθηματικά σε ηλικία 13 ετών, όταν διάβασε το χρονικό της δολοφονίας του Αρχιμήδη. Οι γονείς της δεν είδαν με καθόλου καλό μάτι το ενδιαφέρον της κόρης τους και της απαγόρευσαν να χρησιμοποιεί τη βιβλιοθήκη του πατέρα της. Έτσι η Sophie αναγκαζόταν να μελετά κρυφά τα βράδια, τυλιγμένη με μια κουβέρτα, αφού ο πατέρας της φρόντιζε να σβήνει το τζάκι στη βιβλιοθήκη. Άρχισε να αλληλογραφεί με τους κορυφαίους μαθηματικούς της εποχής της, χρησιμοποιώντας το επώνυμο «μεσιέ Λε Μπλαν», αφού στη Γαλλία του 1800 ήταν αδιανόητο για μια γυναίκα να έχει επιστημονική δραστηριότητα. Ο Lagrange, ο Legendre και κυρίως ο Gauss υπήρξαν από τους βασικούς αλληλογράφους της και προς τιμήν τους δεν άλλαξαν στάση απέναντί της ούτε όταν αποκαλύφθηκε ότι ο μεσιέ ήταν μαντεμουαζέλ. Παρόλο που σταδιακά άρχισαν να γίνονται δεκτές δημοσιεύσεις με το πραγματικό της όνομα και η Ακαδημία την τίμησε με το χρυσό μετάλλιο (δεν παρέστη στην απονομή για να μην «προκαλέσει») δεν της αναγνωρίστηκε ποτέ ο τίτλος της μαθηματικού. Στο πιστοποιητικό θανάτου της αναφέρεται ως… εισοδηματίας.

Πρέπει ακόμα να αναφερθούμε στην Augusta Ada King, κόμισσα Lovelace, κόρη του Λόρδου Βύρωνα που θεωρείται σήμερα η πρώτη προγραμματίστρια υπολογιστών στον κόσμο. Αντίθετα με τις άλλες γυναίκες που αναφέρουμε εδώ η Ada σχεδόν υποχρεώθηκε από τη μητέρα της να σπουδάσει Μαθηματικά. Με αυτό τον τρόπο η Λαίδη Μπάιρον ήλπιζε να αποτρέψει την κόρη της από του να γίνει ποιήτρια όπως ο πατέρας της. Σε ηλικία 18 ετών γνώρισε τον Charles Babbage, τον άνθρωπο που σχεδίασε τους πρώτους υπολογιστές σε μια εποχή που η τεχνολογία δεν ήταν ακόμα σε θέση να τους κατασκευάσει. Η Αναλυτική Μηχανή του ήταν εμπνευσμένη από τους μηχανικούς αργαλειούς του Jacquard που ύφαιναν οποιοδήποτε σχέδιο τους τροφοδοτούσε κανείς με διάτρητες κάρτες. Η ιδέα του Babbage ήταν μια μηχανή που θα εκτελούσε πάσης φύσεως μαθηματικές εργασίες ανάλογα με το «πρόγραμμα» που θα της έδινε κανείς πάλι μέσω διάτρητων καρτών. Η Ada Lovelace κατανόησε πλήρως την αρχή λειτουργίας της Αναλυτικής Μηχανής και ετοίμασε πάρα πολλά προγράμματα για την επίλυση διαφόρων μαθηματικών προβλημάτων. Δυστυχώς, καθώς η Αναλυτική Μηχανή δεν κατασκευάστηκε ποτέ (η Διαφορική Μηχανή, ένας πρόγονος της Αναλυτικής κατασκευάστηκε το 1990 από το Μουσείο Θετικών Επιστημών του Λονδίνου) τα προγράμματα της έμεινα μόνο «στα χαρτιά».

Τέλος δεν πρέπει να παραβλέψουμε τη Sophya Kovalevskaya (1850 – 1891). Το Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης αρνήθηκε να την εγγράψει και της επέτρεψε μόνο να παρακολουθεί ανεπισήμως τα μαθήματα με την προϋπόθεση η παρουσία της να μην …ενοχλεί τους διδάσκοντες. Όταν στη συνέχεια έλαβε το διδακτορικό της από το Γκέτινγκεν, υποβάλλοντας τρεις εργασίες, που η καθεμιά τους άξιζε σύμφωνα με τον Weierstrass κι από ένα διδακτορικό, δεν μπόρεσε να καταλάβει παρά μια θέση δασκάλας του Δημοτικού.

Γυναίκες μαθηματικοί. Το πάθος τους επικράτησε πάνω στις προκαταλήψεις, τις αναστολές, τα ταμπού. Με το έργο τους απέδειξαν ότι «παίρνουν από Μαθηματικά» τουλάχιστον όσο και οι άντρες. Χωρίς την κοινωνική πίεση ίσως να απεδείκνυαν και περισσότερα. Μήπως εκεί πρέπει να αναζητήσουμε την αιτία των διακρίσεων;

Αγαπητοί Συνέλληνες…

Αγαπητοί συνέλληνες,

Επιτρέψτε μου, στον ορυμαγδό γνωμών, προτροπών και συνθημάτων που κυκλοφορούν αυτές τις μέρες να προσθέσω και κάποιες δικές μου σκέψεις. Όχι ότι έχω ιππεύσει το καλάμι και πιστεύω ότι μπορώ να επηρεάσω τον οποιονδήποτε, αλλά να: για να μην έχω την Κυριακή το βράδυ την πρόσθετη τύψη ότι μπορούσα να είχα κάνει κάτι και δεν το έκανα.

Το 2009 εκλέξατε πρωθυπουργό τον ΓΑΠ. Ξέρατε ποιος είναι ο ΓΑΠ. Είχε δείξει τον πατριωτισμό του με το σχέδιο Ανάν και τα τσιφτετέλια με τον Τζεμ, είχε δείξει τις ικανότητές του διαλύοντας το υπουργείο παιδείας και αργότερα το υπουργείο εξωτερικών. Όμως του δώσατε 45%. Δικαίωμά σας. Ο κυρίαρχος λαός κλπ.

Πώς σας ανταπέδωσε αυτή τη συντριπτική νίκη ο ΓΑΠ;

Διόρισε στην κυβέρνηση του κηπουρούς του, μια γνωστή του από το γυμναστήριο, κάτι φίλους του από ταβερνάκια και κοσμικές εκδηλώσεις, πρώην γκόμενες δικές του και των αδελφών του και μια κομματική νομενκλατούρα: το Λοβέρδο για να διαλύσει το ΕΣΥ, τον Πάγκαλο για να περιλούσει με χυδαιότητα κάθε αντιφρονούντα, τη Διαμαντοπούλου για να διαλύσει την παιδεία και να αφήσει τα σχολεία χωρίς βιβλία και κυρίως τον Παπακωνσταντίνου για να «πειράξει» τα νούμερα και να αναγκαστεί η Ελλάδα να ενταχθεί στο ΔΝΤ και την τρόικα. Ο ίδιος εκτέλεσε την εντολή για την οποία είχε εκλεγεί και για την οποία αμείβεται ακόμη με δίδακτρα από το Χάρβαρντ: έβαλε τέλος στην ιδέα του αγωγού Μπουργκάς – Αλεξανδρούπολης.

Πώς ανταποκριθήκατε σε αυτή τη συμπεριφορά; Στις επόμενες δημοτικές και περιφερειακές εκλογές πρασινίσατε το χάρτη. Του δώσατε δημάρχους και περιφερειάρχες που είτε ήταν αμιγώς ΠΑΣΟΚ είτε (Καμίνης, Μπουτάρης, Σγουρός, Τατούλης) παρίσταναν τους ανεξάρτητους, ενώ ξέρατε πολύ καλά τι ήταν. Δυνατός από τα αποτελέσματα των Δημοτικών ο ΓΑΠ συνέχισε να μας σπρώχνει όλο και πιο βαθειά στον όλεθρο.

Όμως αυτό δεν έφτανε. Η ληστεία έπρεπε να προχωρήσει κι άλλο. Ο πρωθυπουργός του 45% εν μια νυκτί αντικαταστάθηκε και με στήριξη του πρώην αντιμνημονιακού Σαμαρά έγινε το «κούρεμα» του χρέους, κούρεμα που όπως αποκαλύπτεται μέρα με τη μέρα, αφορούσε μόνο τις οικονομίες των ναυτικών και των μεταναστών και τα αποθεματικά των ταμείων, των νοσοκομείων, των πανεπιστημίων.

Πώς επιβραβεύσατε το Σαμαρά που από τη μια μέρα στην άλλη έγινε από υπερασπιστής του φτωχού λαού, σημαιοφόρος των τοκογλύφων, των τραπεζιτών και των κορακιών των πλειστηριασμών; Το εκλέξατε πρωθυπουργό, δίνοντάς του μάλιστα και τη δυνατότητα να απαλλάξει τον Βενιζέλο και το ΠΑΣΟΚ από κάθε νομική συνέπεια των πράξεών τους, αφού του ήταν απαραίτητοι για να κυβερνήσει. Τη συνέχεια ελπίζω να τη βλέπετε αφού εξελίσσεται μπροστά στα μάτια σας: απολύσεις, περικοπές μισθών, φόροι μη εισοδήματος, κατασχέσεις, αυτοκτονίες. Τα πρώην άκρα (με τα οποία ο εν πολλαίς αμαρτίαις περιπεσών Καραμανλής – προς τιμήν του – δεν συνομιλούσε) είναι σήμερα υπουργοί, κυβερνητικοί εκπρόσωποι, σύμβουλοι του πρωθυπουργού. Οι πολυλιβανισμένες «ιδιωτικοποιήσεις» (Ενέργκα κλπ) ληστεύουν το κράτος και το Δήμο Αθηναίων ενώ ο Καμίνης και ο Στουρνάρας τους χαρίζουν τα κλεμμένα, επιλέγοντας να μην παραστούν – ούτε καν τυπικά – στη δίκη, όπου τους κατηγορούμενους για απάτη κατά του δημοσίου υπερασπίζεται ο εκπρόσωπος του κυβερνώντος κόμματος.

Αγαπητοί συνέλληνες. Τις επόμενες δύο Κυριακές έχουμε πάλι εκλογές. Μετά έρχονται νέοι φόροι, νέες κατασχέσεις, νέες απολύσεις, νέες αυτοκτονίες.

Καλή ψήφο.

Ανακοινώσεις – Αύγουστος 2012 #2

Διαβάστε την κριτική του Γιάννη Παρίση για τα Τέσσερα χρώματα του καλοκαιριού στον ιστότοπο «Φιλογνωσία,» πατώντας εδώ.

Με την ίδια ευκαιρία χαιρετίζουμε την έναρξη λειτουργίας του ιστοτόπου και τον συστήνουμε ολόθερμα σε όσους ενδιαφέρονται για θέματα εκπαίδευσης καιο πολιτισμού. Για να εγγραφείτε μέλη μπορείτε να πάτε εδώ και να πατήσετε στο σχετικό κουμπί στα δεξιά.

Ανακοίνωση – Μάιος 2012 #4

Διαβάστε το σχόλιο της Έλενας Χατζηιωάννου για τα Τέσσερα χρώματα του καλοκαιριού πατώντας εδώ.

Αρέσει σε %d bloggers: